वांछित मन्त्र चुनें
146 बार पढ़ा गया

अ॒न्तरि॑क्षं॒ जाल॑मासीज्जालद॒ण्डा दिशो॑ म॒हीः। तेना॑भि॒धाय॒ दस्यू॑नां श॒क्रः सेना॒मपा॑वपत् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अन्तरिक्षम् । जालम् । आसीत् । जालऽदण्डा: । दिश: । मही: । तेन । अभिऽधाय । दस्यूनाम् । शक्र: । सेनाम् । अप । अवपत् ॥८.५॥

अथर्ववेद » काण्ड:8» सूक्त:8» पर्यायः:0» मन्त्र:5


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

शत्रु के नाश का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (अन्तरिक्षम्) अन्तरिक्ष (जालम्) जाल (आसीत्) था, (जालदण्डाः) जाल के दण्डे (महीः) बड़ी (दिशः) दिशाएँ [थीं]। (तेन) उस [जाल] से (अभिधाय) घेरकर (शक्रः) शक्तिमान् [सेनापति] ने (दस्यूनाम्) डाकुओं की (सेनाम्) सेना को (अप अवपत्) तितर-वितर कर दिया ॥५॥
भावार्थभाषाः - जो सेनापति अवकाश और सब दिशाओं का ध्यान रखकर व्यूहरचना करता है, वह शत्रुओं पर विजय पाता है ॥५॥
टिप्पणी: ५−(अन्तरिक्षम्) अवकाशः (जालम्) जल संवरणे-घञ्। पाशः। विस्तारः (आसीत्) (जालदण्डाः) (दिशः) प्राच्यादयः (महीः) महत्यः (तेन) जालेन (अभिधाय) आच्छाद्य (दस्यूनाम्) अ० २।१४।५। चोरादीनाम् (शक्रः) शक्तः सेनापतिः (सेनाम्) (अप अवपत्) इतस्ततः प्रक्षिप्तवान् ॥