वांछित मन्त्र चुनें

वृ॒क्षंवृ॑क्ष॒मा रो॑हसि वृष॒ण्यन्ती॑व क॒न्यला॑। जय॑न्ती प्रत्या॒तिष्ठ॑न्ती॒ स्पर॑णी॒ नाम॒ वा अ॑सि ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

वृक्षम्ऽवृक्षम् । आ । रोहसि । वृषण्यन्तीऽइव । कन्यला । जयन्ती । प्रतिऽआतिष्ठन्ती । स्परणी । नाम । वै । असि ॥५.३॥

अथर्ववेद » काण्ड:5» सूक्त:5» पर्यायः:0» मन्त्र:3


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

ब्रह्म विद्या का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (वृक्षंवृक्षम्) प्रत्येक स्वीकारयोग्य पदार्थ में (आ) सब प्रकार (रोहसि) तू प्रकट है, (वृषण्यन्ती इव) जैसे ऐश्वर्यवान् सूर्य को चाहनेवाली (कन्यला) प्रकाश पानेहारी उषा [सूर्य में] है। (जयन्ती) जप करनेहारी (प्रत्यातिष्ठन्ती) प्रत्यक्ष स्थिर रहनेहारी और (स्परणी) प्रीति करनेवाली शक्ति (नाम) नाम (वै) अवश्य (असि) तू है ॥३॥
भावार्थभाषाः - वह सर्वशक्तिमान् सर्वान्तर्यामी प्रत्येक वस्तु में ऐसा प्रीति से रम रहा है, जैसे उषा सूर्य्य में ॥३॥
टिप्पणी: ३−(वृक्षंवृक्षम्) वृक्ष स्वीकारे−पचाद्यच्। प्रत्येकं वरणीयं पदार्थम् (आ)। समन्तात् (रोहसि) रुह बीजजन्मनि प्रादुर्भावे च। प्रकटोऽसि (वृषण्यन्ती) वृषन्−अ० १।१२।१। सुप आत्मनः क्यच्। पा० ३।१।८। इति क्यच्−शतृ। वृषाणं सूर्यमिच्छन्ती (इव) यथा (कन्यला) अघ्न्यादयश्च। उ० ४।११२। इति कनी दीप्तिकान्तिगतिषु−यक्, ला आदाने−क टाप्। प्रकाशाग्निहोत्री। उषाः (जयन्ती) तॄभूवहिवसि०। उ०। ३।१२८। इति जि जये−झच्, ङीष्। विजया (प्रत्यातिष्ठन्ती) ष्ठा−शतृ। प्रत्यक्षेण स्थात्री (स्परणी) स्पृ प्रीतिपालनयोः−ल्युट्, ङीप्। प्रीणयित्री (नाम) (वै) (असि) ॥