145 बार पढ़ा गया
मि॒त्रावरु॑णौ वृ॒ष्ट्याधि॑पती॒ तौ मा॑वताम्। अ॒स्मिन्ब्रह्म॑ण्य॒स्मिन्कर्म॑ण्य॒स्यां पु॑रो॒धाया॑म॒स्यां प्र॑ति॒ष्ठाया॑म॒स्यां चित्त्या॑म॒स्यामाकू॑त्याम॒स्यामा॒शिष्य॒स्यां दे॒वहू॑त्यां॒ स्वाहा॑ ॥
पद पाठ
मित्रावरुणौ । वृष्ट्या: । अधिपती इत्यधिऽपती । तौ । मा। अवताम् । अस्मिन् । कर्मणि । अस्याम् । पुर:ऽधायाम् । अस्याम् । प्रतिऽस्थायाम् । अस्याम् । चित्त्याम् । अस्याम् । आऽकूत्याम् । अस्याम् । आऽशिषि । अस्याम् । देवऽहूत्याम् । स्वाहा ॥२४.५॥
अथर्ववेद » काण्ड:5» सूक्त:24» पर्यायः:0» मन्त्र:5
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
रक्षा के लिये प्रयत्न का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (मित्रावरुणौ) प्राण और अपान वायु (वृष्ट्या=वृष्ट्याः) वृष्टि के (अधिपती) दो अधिष्ठाता हैं, (तौ) वे दोनों (मा) मुझे (अवताम्) बचावें... म० १ ॥५॥
भावार्थभाषाः - प्राण वायु जल को पृथिवी से मेघमण्डल में ले जाता, और अपान वायु वहाँ से जल को पृथिवी पर बरसाता है, उससे उत्पन्न हुए पदार्थों द्वारा मनुष्य अपनी रक्षा करे ॥५॥
टिप्पणी: ५−(मित्रावरुणौ) अ० १।२०।२। प्राणापानौ (वृष्ट्या) सुपां सुलुक्०। पा० ७।१।३९। इति षष्ठ्या आकारः। वृष्ट्याः (अधिपती) अधिष्ठातारौ (तौ) (मा) माम् (अवताम्) रक्षताम् ॥
