वांछित मन्त्र चुनें
180 बार पढ़ा गया

दु॑न्दु॒भेर्वाचं॒ प्रय॑तां॒ वद॑न्तीमाशृण्व॒ती ना॑थि॒ता घोष॑बुद्धा। नारी॑ पु॒त्रं धा॑वतु हस्त॒गृह्या॑मि॒त्री भी॒ता स॑म॒रे व॒धाना॑म् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

दुन्दुभे: । वाचम् । प्रऽयताम् । वदन्तीम् । आऽशृण्वती । नाथिता । घोषऽबुध्दा । नारी । पुत्रम् । धावतु । हस्तऽगृह्य । आमित्री । भीता । सम्ऽअरे । वधानाम् ॥२०.५॥

अथर्ववेद » काण्ड:5» सूक्त:20» पर्यायः:0» मन्त्र:5


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

संग्राम में जय का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (दुन्दुभेः) दुन्दुभि की (प्रयताम्) नियमयुक्त, (वदन्तीम्) गूँजती हुई, (वाचम्) ध्वनि को (आशृण्वती) सुनती हुई, (घोषबुद्धा) गर्जन से जागी हुई, (नाथिता) अधीन हुई, (वधानाम्) मारू शस्त्रों के (समरे) समर में (भीता) डरी हुई (आमित्री) वैरी की (नारी) नारी (पुत्रम्) पुत्र को (हस्तगृह्य) हाथ में पकड़ कर (धावतु) भाग जावे ॥५॥
भावार्थभाषाः - योधा लोग निमयपूर्वक दुन्दुभि बजावें, जिससे शत्रु लोग हार जावें और उनकी स्त्री आदि भी घर छोड़कर चली जावें ॥५॥
टिप्पणी: ५−(दुन्दुभेः) बृहड्ढक्कायाः (वाचम्) ध्वनिम् (प्रयताम्) यम उपरमे−क्त। नियमयुक्ताम् (वदन्तीम्) प्रतिध्वनन्तीम् (आशृण्वतीम्) आकर्णयन्तीम् (नाथिता) अ० ४।२३।७। अधीना (घोषबुद्धा) ध्वनिना जागरिता (नारी) भार्या (पुत्रम्) सुतम् (धावतु) वेगेन गच्छतु (हस्तगृह्य) अ० ५।१४।४। हस्ते गृहीत्वा (आमित्री) अमित्र−अण्, ङीप्। शात्रवी (भीता) भययुक्ता (समरे) ऋच्छेररः। उ० ३।१३१। इति सम्+ऋ गतौ−अर, यद्वा ॠ−अप्। युद्धे (वधानाम्) हननायुधानाम् ॥