वांछित मन्त्र चुनें
194 बार पढ़ा गया

अ॑र॒सस्त॑ इषो श॒ल्योऽथो॑ ते अर॒सं वि॒षम्। उ॒तार॒सस्य॑ वृ॒क्षस्य॒ धनु॑ष्टे अरसार॒सम् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अरस: । ते । इषो इति । शल्य: । अथो इति । ते । अरसम् । विषम् । उत । अरसस्य । वृक्षस्य । धनु: । ते । अरस । अरसम् ॥६.६॥

अथर्ववेद » काण्ड:4» सूक्त:6» पर्यायः:0» मन्त्र:6


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

विष दूर करने के लिये उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (इषो) हे हिंसक वैरी ! (ते) तेरे (शल्यः) बाण की अणि (अरसः) निर्बल (अथो) और भी (ते) तेरा (विषम्) विष (अरसम्) निर्बल [हो जावे]। (उत) और (अरस) हे निर्बल शत्रु ! (अरसस्य) निर्बल (वृक्षस्य) वृक्ष का (ते धनुः) तेरा धनुष (अरसम्) निकम्मा [हो जावे] ॥६॥
भावार्थभाषाः - चिकित्सक लोग ऐसी उत्तम संजीवनी ओषधें उपस्थित रक्खें, जिनसे शत्रुओं के अस्त्र-शस्त्रों के घाव योधाओं के अङ्गों में भरकर तुरन्त अच्छे हो जावें ॥६॥
टिप्पणी: ६−(अरसः) निर्बलः (ते) तव। (इषो) इषेः किच्च। उ० १।१३। इषति हिनस्तीति इषुः। हे हिंसक ! हे बाण ! हे बाणधारिन्-इत्यर्थः (शल्यः) म० ४। बाणाग्रभागः (अथो) अपि च (अरसम्) निर्वीर्यम्। निष्प्रभावम् (विषम्) (उत) अपि च (अरसस्य) निःसारस्य (वृक्षस्य) अ० १।२।३। अ० ३।६।८। वृक्ष वरणे-क। स्वीकरणीयस्य। विटपस्य। वृक्षकाष्ठस्येत्यर्थः (धनुः) अ० ४।४।६। चापः (ते) तव (अरस) निर्वीर्यशत्रो ॥