वांछित मन्त्र चुनें
298 बार पढ़ा गया

या अ॒क्षेषु॑ प्र॒मोद॑न्ते॒ शुचं॒ क्रोधं॑ च॒ बिभ्र॑ती। आ॑न॒न्दिनीं॑ प्रमो॒दिनी॑मप्स॒रां तामि॒ह हु॑वे ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

या: । अक्षेषु । प्रऽमोदन्ते । शुचम् । क्रोधम् । च । बिभ्रती । आऽनन्दिनीम् । प्रऽमोदिनीम् । अप्सराम् । ताम् । इह । हुवे ॥३८.४॥

अथर्ववेद » काण्ड:4» सूक्त:38» पर्यायः:0» मन्त्र:4


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

परमेश्वर के गुणों का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (याः=या) जो शक्ति (शुचम्) शुद्धि (च) और (क्रोधम्) क्रोध (बिभ्रती) धारण करती हुई (अक्षेषु) सब व्यवहारों में (प्रमोदन्ते=०-दते) हर्ष पाती है। (आनन्दिनीम्) आनन्ददायिनी, (प्रमोदिनीम्) हर्षकारिणी (ताम्) उस (अप्सराम्) आकाश आदि में व्यापक शक्ति को (इह) यहाँ पर (हुवे) मैं बुलाता हूँ ॥४॥
भावार्थभाषाः - न्यायस्वरूप परमात्मा की महिमा जानकर मनुष्य सब व्यवहारों में आनन्द प्राप्त करें ॥४॥ पण्डित सेवकलाल कृष्णदास की संहिता में (बिभ्रती) के स्थान पर (बिभ्रति) पद है ॥
टिप्पणी: ४−(याः) एकवचने बहुवचनम्। या। अप्सरा (अक्षेषु) अक्षू व्याप्तौ संघाते च-अच्, घञ् वा। यद्वा। अशेर्देवने। उ० ३।६५। इति अशू व्याप्तौ-स। व्यवहारेषु (प्रमोदन्ते) प्रमोदते। प्रहृष्यति (शुचम्) शुचिर् शौचे-क्विप्। शुद्धिम् (क्रोधम्) कोपम् (च) (बिभ्रती) धारयन्ती (आनन्दिनीम्) सुखवतीम् (प्रमोदिनीम्) प्रहर्षयित्रीम्। अन्यद् यथा म० १ ॥