वांछित मन्त्र चुनें
140 बार पढ़ा गया

पि॒शङ्गे॒ सूत्रे॒ खृग॑लं॒ तदा ब॑ध्नन्ति वे॒धसः॑। श्र॑व॒स्युं शुष्मं॑ काब॒वं वध्रिं॑ कृण्वन्तु ब॒न्धुरः॑ ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

पिशङ्गे । सूत्रे । खृगलम् । तत् । आ । बध्नन्ति । वेधस: । श्रवस्युम् । शुष्मम् । काबवम् । वध्रिम् । कृण्वन्तु । बन्धुर: ॥९.३॥

अथर्ववेद » काण्ड:3» सूक्त:9» पर्यायः:0» मन्त्र:3


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

विघ्न की शान्ति के लिए उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (वेधसः) बुद्धिमान् पुरुष (पिशङ्गे) व्यवस्था वा अवयवों से युक्त वा दृढ़ (सूत्रे) सूत में (तत्) विस्तीर्ण (खृगलम्) खनती वा छिद्र में गलानेवाले, विघ्न को (आ) सब ओर से (बध्नन्ति) बाँधते हैं। (बन्धुरः=०−राः) बन्धुजन (श्रवस्युम्) प्रसिद्ध, (शुष्मम्) सुखानेवाले (काबवम्) स्तुतिनाशक शत्रु को (बध्रिम्) निर्वीर्य (कृण्वन्तु) कर देवें ॥३॥
भावार्थभाषाः - विद्वान् लोग वेद द्वारा छोटे-छोटों के मेल से बड़ी-२ विपत्तियों को हटा देते हैं, इससे सब बान्धव मिलकर बाहरी और भीतरी दोषों को मिटाकर सुख भोगें ॥३॥
टिप्पणी: ३−(पिशङ्गे)। विडादिभ्यः कित्। उ० १।१२१। इति पिश व्यवस्थायाम्, अवयवे च-अङ्गच् व्यवस्थायुक्ते। अवयवयुक्ते। दृढे। (सूत्रे)। सिविमुच्योष्टेरू च। उ० ४।१६३। इति षिवु तन्तुसन्ताने-ष्ट्रन्। यद्वा। सूत्र ग्रन्थने वेष्टने च-अच्। तन्तौ। व्यवस्थायाम्। नियमे। (खृगलम्)। नयतेर्डिच्च। उ० २।१०। इति खनु विदारे-ऋ प्रत्ययः, टिलोपः। गल भक्षे स्रावे च-अच्। खृ खननं छिद्रम्, तत्र गलयतीति खृगलः। छिद्रे गलनशीलं विघ्नम्। (तत्)। त्यजितनियजिभ्यो डित्। १।१३२। इति तनु विस्तारे-अदि, स च डित्। विस्तृतम्। (आ)। समन्तात्। (बध्नन्ति)। नियमे कुर्वन्ति। (वेधसः)। अ० १।११।१। ब्राह्मणाः। मेधाविनः। (श्रवस्युम्)। क्याच्छन्दसि। पा० ३।२।१७०। इति श्रवस्-क्यच्-उ श्रवः श्रवणम् इच्छन्तम्। महान्तम्। प्रसिद्धम् (शुष्मम्)। अविसिविसिशुषिभ्यः कित्। उ० १।१४४। इति शुष शोषणे-मन्। शोषकम्। (काबवम्)। कबृ स्तुतौ-वर्णे च घञ्+वा गतिहिंसनयोः-क। स्तुतेर्वर्णस्य वा नाशकम्। शत्रुम्। (वध्रिम्)। म० २। निर्वीर्यम्। असमर्थम्। (कृण्वन्तु)। कुर्वन्तु। (बन्धुरः)। मद्गुरादयश्च। उ० १।४१। इति बन्ध बन्धने-उरच्। सुपां सुलुक्०। पा० ७।१।३९। इति जसः स्थाने सु। बन्धुराः। नियमबद्धाः। बान्धवः ॥