वांछित मन्त्र चुनें
87 बार पढ़ा गया

हु॒वे सोमं॑ सवि॒तारं॒ नमो॑भि॒र्विश्वा॑नादि॒त्याँ अ॒हमु॑त्तर॒त्वे। अ॒यम॒ग्निर्दी॑दायद्दी॒र्घमे॒व स॑जा॒तैरि॒द्धोऽप्र॑तिब्रुवद्भिः ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

हुवे । सोमम् । सवितारम् । नम:ऽभि: । विश्वान् । आदित्यान् । अहम् । उत्तरऽत्वे । अयम् । अग्नि: । दीदयत् । दीर्घम् । एव । सऽजातै: । इध्द: । अप्रतिब्रुवत्ऽभि: ॥८.३॥

अथर्ववेद » काण्ड:3» सूक्त:8» पर्यायः:0» मन्त्र:3


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

प्रीति उत्पन्न करने का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (अहम्) मैं (सोमम्) ऐश्वर्यवाले और (सवितारम्) सर्वप्रेरक पुरुष को और (विश्वान्) सब (आदित्यान्) अदीन देवमाता के पुत्रों वा तेजस्वी शूरजनों को (उत्तरत्वे) श्रेष्ठता के निमित्त (नमोभिः) अनेक सत्कारों से (हुवे) आवाहन करता हूँ। (अप्रतिब्रुवद्भिः) प्रतिकूल न बोलनेवाले (सजातैः) समान जन्मवाले भाई-बन्धुओं करके (इद्धः) प्रकाशित किया हुआ (अयम्) यह (अग्निः) अग्नि [सदृश तेजस्वी पुरुष] (दीर्घम्) बहुत काल तक (एव) अवश्य (दीदयत्) ज्योतिवाला रहे ॥३॥
भावार्थभाषाः - जो राजा शूरवीर सत्यवादी पुरुषों और भाई-बन्धुओं का सत्कार करता रहता है, वह उनकी सहायता से चिरकाल तक तेजस्वी होकर संसार में कीर्ति पाता है ॥३॥
टिप्पणी: ३−(हुवे)। आह्वयामि। (सोमम्)। ऐश्वर्यवन्तं पुरुषम् (सवितारम्)। सर्वस्य प्रेरकं नायकम्। (नमोभिः)। सत्कारैः। (विश्वान्)। सर्वान्। (आदित्यान्)। अ० १।९।१। अदिति-ण्य। यद्वा। आङ् दीपी दीप्तौ-यक् निपातनात् साधुः। अदितिपुत्रान्। देदीप्यमानान् शूरान्। (अहम्)। प्रधान-पुरुषः। (उत्तरत्वे)। निमित्ते सप्तमी। श्रेष्ठतार्थम्। (अयम्)। निर्दिष्टः। अहमित्यर्थः। (अग्निः)। अग्निवत् तेजस्वी। (दीदयत्)। दीदेतिश्छान्दसो दीप्तिकर्मा-लेटि। अडागमः दीर्घश्छान्दसः। दीप्यताम्। (दीर्घमेव)। चिरकालमेव। (सजातैः)। समानजन्मभिः। बन्धुभिः। (इद्धः)। ञिइन्धी दीप्तौ-क्त। समिद्धः। अभिवर्धितः। (अप्रतिब्रुवद्भिः)। ब्रूञ् व्यक्तायां वाचि-शतृ। अप्रतिकूलवादिभिः। सत्यवादिभिः ॥