वांछित मन्त्र चुनें
183 बार पढ़ा गया

श्ये॒नो ह॒व्यं न॑य॒त्वा पर॑स्मादन्यक्षे॒त्रे अप॑रुद्धं॒ चर॑न्तम्। अ॒श्विना॒ पन्थां॑ कृणुतां सु॒गं त॑ इ॒मं स॑जाता अभि॒संवि॑शध्वम् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

श्येन: । हव्यम् । नयतु । आ । परस्मात् । अन्यऽक्षेत्रे । अपऽरुध्दम् । चरन्तम् ।अश्विना । पन्थाम् । कृणुताम् । सुऽगम् । ते । इमम् । सऽजाता: । अभिऽसंविशध्वम् ॥३.४॥

अथर्ववेद » काण्ड:3» सूक्त:3» पर्यायः:0» मन्त्र:4


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

राजा और प्रजा के धर्म का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (श्येनः) शीघ्रगतिवाले आप (अन्यक्षेत्रे) परदेश में (अपरुद्धम्) रोक दिये गये (चरन्तम्) उत्तम आचरण करते हुए (हव्यम्) बुलाने योग्य पुरुष को (परस्मात्) दूर देश से (आ नयतु) समीप लावें। (अश्विना=०−नौ) सूर्य और चन्द्रमा (ते) तेरे (पन्थाम्=पन्थानम्) मार्ग को (सुगम्) सुगम (कृणुताम्) करें। (सजाताः) हे सजातीय लोगो ! (इमम्) इस [वीर पुरुष] से (अभि−सं−विशध्वम्) चारों ओर से मिलो ॥४॥
भावार्थभाषाः - यदि कोई सत्पुरुष प्रजागण परदेश में रोक दिया गया हो, राजा उसे प्रयत्नपूर्वक बुला लेवे। और सूर्य-चन्द्रमा के समान नियम से प्रजापालन करे जिससे सब प्रजागण उससे मिले रहें ॥४॥
टिप्पणी: ४−(श्येनः)। म० ३। शीघ्रगतिः पुरुषः। (हव्यम्)। ह्वेञ्-यत्। आह्वातव्यम्। (नयतु)। प्रापयतु। (आ)। समीपे। (परस्मात्)। दूरदेशात्। (अन्यक्षेत्रे)। परभूमौ। (अपरुद्धम्)। निरुद्धम्। (चरन्तम्)। चर गमने, अदने, आचारे च-शतृ। शुभाचारवन्तम्। (अश्विना)। अ० २।२९।६। सूर्याचन्द्रमसौ-निरु० १२।१। (पन्थाम्)। छान्दसो नलोपः। पन्थानम्। (कृणुताम्)। कुरुताम्। (सुगम्)। सुदुरोरधिकरणे। वा० पा० ३।२।४८। इति सु+गम्लृ ड। सुखेन गन्तव्यम्। (ते)। तव। (इमम्)। प्रशंसितं राजानम्। (सजाताः)। हे समानजन्मानाः। सजातीयाः। बान्धवाः। (अभिसंविशध्वम्)। विशेश्छन्दस्यात्मनेपदम्। अभितः संगच्छध्वम् ॥