वांछित मन्त्र चुनें
160 बार पढ़ा गया

य इन्द्रे॑ण स॒रथं॒ याति॑ दे॒वो वै॑श्वान॒र उ॒त वि॑श्वदा॒व्यः॑। यं जोह॑वीमि॒ पृत॑नासु सास॒हिं तेभ्यो॑ अ॒ग्निभ्यो॑ हु॒तम॑स्त्वे॒तत् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

य: । इन्द्रेण । सऽरथम् । याति । देव: । वैश्वानर: । उत । विश्वऽदाव्य: । यम् । जोहवीमि । पृतनासु । ससहिम् । तेभ्य: । अग्निऽभ्य: । हुतम् । अस्तु । एतत् ॥२१.३॥

अथर्ववेद » काण्ड:3» सूक्त:21» पर्यायः:0» मन्त्र:3


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

परमेश्वर के गुणों का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (यः) जो (देवः) प्रकाशमान वा जय चाहनेवाला [अग्नि] (इन्द्रेण) ऐश्वर्यवान् शूर के साथ (सरथम्) एक रथ पर चढ़कर (याति) चलता है, और [जो हमारे] (वैश्वानरः) सब नरों का हितकारी, (उत) और [जो शत्रु का] (विश्वदाव्यः) सब कुछ जलानेवाला है, और (यम्) जिस (सासहिम्) विजयी [अग्नि] को (पृतनासु) संग्रामों में (जोहवीमि) वारंवार आवाहन करता हूँ, (तेभ्यः) उन (अग्निभ्यः) अग्नियों [ईश्वरतेजों] को (एतत्) यह (हुतम्) दान [आत्मसमर्पण] (अस्तु) होवे ॥३॥
भावार्थभाषाः - जिस परमात्मा के तेज को हृदय में धारण करके साहसी शूर आग्नेय अस्त्र-शस्त्रधारी सेना के द्वारा शत्रुओं को शीघ्र जीत लेता है, उस जगदीश्वर को हमारा नमस्कार है ॥३॥
टिप्पणी: ३−(यः) अग्निः। (इन्द्रेण) ऐश्वर्यवता शूरेण। (सरथम्) समानरथम्। एकरथमारुह्य। (याति) गच्छति। (देवः) दीप्यमानः। विजिगीषुः। (वैश्वानरः) अ० १।१०।४। सर्वनरहितः। (विश्वदात्र्यः) दुन्योरनुपसर्गे। पा० ३।१।१४२। इति दु उपतापे-णः। दावः=उपतापः। तत्र साधुः। पा० ४।४।९८। इति यत्। शत्रूणां सर्वोपतापने साधुः। सर्वदाहकुशलः। (जोहवीमि) अ० २।१२।३। पुनः पुनराह्वयामि। (पृतनासु) वीपतिभ्यां तनन्। उ० ३।१५०। इति पृङ् व्यायामे-तनन्, स च कित्। टाप्। संग्रामेषु-निघ० २।१७। (सासहिम्) अ० ३।१८।५। ससहिम्। अभिभवितारम्। अन्यद् गतम् ॥