वांछित मन्त्र चुनें

इ॒मां शालां॑ सवि॒ता वा॒युरिन्द्रो॒ बृह॒स्पति॒र्नि मि॑नोतु प्रजा॒नन्। उ॒क्षन्तू॒द्ना म॒रुतो॑ घृ॒तेन॒ भगो॑ नो॒ राजा॒ नि कृ॒षिं त॑नोतु ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

इमाम् । शालाम् । सविता । वायु: । इन्द्र: । बृहस्पति: । नि । मिनोतु । प्रऽजानन् । उक्षन्तु । उद्ना । मरुत: । घृतेन । भग: । न: । राजा । नि । कृषिम् । तनोतु ॥१२.४॥

अथर्ववेद » काण्ड:3» सूक्त:12» पर्यायः:0» मन्त्र:4


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

नवीनशाला का निर्माण और प्रवेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (इमाम् शालाम्) इस शाला को (सविता) सबका चलानेवाला पुरुष [वा सूर्य,] (वायुः) वेगवान् पुरुष [वा पवन] (इन्द्रः) ऐश्वर्यवान् पुरुष [वा मेघ] और (प्रजानन्) ज्ञानवान् (बृहस्पतिः) बड़े-बड़े कामों का रक्षक पुरुष [प्रत्येक] (नि मिनोतु) जमाकर बनावे। (मरुतः) शूर देवता [विद्वान् लोग] (उद्ना) जल से और (घृतेन) घी से (उक्षन्तु) सींचें और (भगः) भाग्यवान् (राजा) राजा [प्रधान पुरुष] (नः) हमारेलिये (कृषिम्) खेती को (नि) सदैव (तनोतु) बढ़ावे ॥४॥
भावार्थभाषाः - शाला निर्माण में प्रधान और सब कार्यकर्ता कर्म-कुशल हों, घाम, वायु और मेघ, तथा जल, घी आदि सामग्री के लिये यथावत् अवकाश रहे। और निर्वाह के लिए खेतीविद्या का सत्कार करें ॥४॥
टिप्पणी: ४−(इमाम्)। रच्यमानाम्। (शालाम्)। गृहम् (सविता)। सर्वस्य प्रेरकः पुरुषः सूर्यो वा। (वायुः)। वेगवान् पुरुषः पवनो वा। (इन्द्रः)। ऐश्वर्यवान् पुरुषो मेघो वा। (बृहस्पतिः)। अ० १।८।२। बृहतां कर्मणां रक्षकः पुरुषः। (निमिनोतु)। डुमिञ् प्रक्षेपणे। स्थापयतु। दृढां करोतु। (प्रजानन्)। शालानिर्माणप्रकारं प्रकर्षेण जानन्। (उक्षन्तु)। सिञ्चन्तु। (उद्ना)। पद्दन्नोमास्०। पा० ६।१।६३। इति उदकशब्दस्य उदन्। भसंज्ञायाम् अकारलोपः। उदकेन। (मरुतः)। अ० १।२०।१। शत्रूणां मारणशीलाः। शूराः। (घृतेन)। घृ सेके दीप्तौ-क्त। आज्येन। (भगः)। अ० १।२६।२। भजनीयः। भाग्यवान्। (नः)। अस्मभ्यम्। (राजा)। प्रतापी। प्रधानः। (कृषिम्)। इगुपधात् कित्। उ० ४।१२०। इति कृष विलेखने-इन्। स च कित्। भूमिकर्षणविद्याम्। (नि)। नितराम्। (तनोतु)। विस्तारयतु ॥