वांछित मन्त्र चुनें
देवता: इन्द्रः ऋषि: विश्वमनाः छन्द: उष्णिक् स्वर: सूक्त-६४

इन्द्र॑ स्थातर्हरीणां॒ नकि॑ष्टे पू॒र्व्यस्तु॑तिम्। उदा॑नंश॒ शव॑सा॒ न भ॒न्दना॑ ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

इन्द्र । स्थात: । हरीणाम् । नकि: । ते । पूर्व्यऽस्तुतिम् ॥ उत् । आनंश । शवसा । न । भन्दना ॥६४.५॥

अथर्ववेद » काण्ड:20» सूक्त:64» पर्यायः:0» मन्त्र:5


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

परमात्मा के गुणों का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (हरीणाम्) दुःख हरनेवाले मनुष्यों में (स्थातः) ठहरनेवाले (इन्द्र) हे इन्द्र ! [बड़े ऐश्वर्यवाले परमात्मन्] (ते) तेरी (पूर्व्यस्तुतिम्) प्राचीन बड़ाई को (नकिः) न किसी ने (शवसा) अपने बल से और (न) न (भन्दना) शुभ कर्म से (उत् आनंश) पाया है ॥॥
भावार्थभाषाः - संसार के बीच एक परमात्मा ही सर्वशक्तिमान् और सर्वदुःखनाशक है, उसीकी उपासना से मनुष्य उपकार शक्ति बढ़ावे ॥॥
टिप्पणी: −(इन्द्र) हे परमैश्वर्यवन् परमात्मन् (स्थातः) हे स्थितिशील (हरीणाम्) हरयो मनुष्यनाम-निघ० २।३। दुःखहर्तॄणां मनुष्याणां मध्ये (नकिः) न कश्चिदपि (ते) तव (पूर्व्यस्तुतिम्) पूर्व्यं पुराणनाम-घि० ३।२७। प्राचीनप्रशंसाम् (उत्) (आनंश) अशू व्याप्तौ-लिट्। प्राप्तवान् (शवसा) स्वबलेन (न) निषेधे (भन्दना) भदि कल्याणे सुखे च-युच्, विभक्तेराकारः। शुभकर्मणा ॥