वांछित मन्त्र चुनें

अ॒भि द्यु॒म्नानि॑ व॒निन॒ इन्द्रं॑ सचन्ते॒ अक्षि॑ता। पी॒त्वी सोम॑स्य वावृधे ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अभि । द्युम्नानि । वनिन: । इन्द्रम् । सचन्ते । अक्षिता । पीत्वी । सोमस्य । ववृधे ॥६.७॥

अथर्ववेद » काण्ड:20» सूक्त:6» पर्यायः:0» मन्त्र:7


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

राजा और प्रजा के विषय का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (वनिनः) सेवक लोग (अक्षिता) न घटनेवाले (द्युम्नानि) धनों [वा यशों] को (अभि=अभिलक्ष्य) देखकर (इन्द्रम्) [बड़े ऐश्वर्यवाले राजा] से (सचन्ते) मिलते हैं। वह (सोमस्य) सोम [अन्न आदि महौषधियों का रस] (पीत्वी) पीकर (वावृधे) बढ़ा है ॥७॥
भावार्थभाषाः - जो पराक्रमी धर्मात्मा राजा अक्षय धन और कीर्ति प्राप्त करता है, प्रजागण उससे प्रीति करते हैं ॥७॥
टिप्पणी: ७−(अभि) अभिलक्ष्य (द्युम्नानि) धापॄवस्यज्यतिभ्यो नः। उ० ३।६। द्यु दीप्तौ-नप्रत्ययः, तकारस्य मकारः। द्युम्नं धननाम-निघ० २।१०। द्युम्नं द्योततेर्यशो वान्नं वा-निरु० ।। धनानि। यशांसि (वनिनः) वन संभक्तौ-अच्। अत इनिठनौ। पा० ।–२।११। वन-इनि। संभजमानाः। सेवकाः (इन्द्रम्) परमैश्वर्यवन्तं राजानम् (सचन्ते) षच समवाये। संगच्छन्ते (अक्षिता) अक्षीणानि (पीत्वी) स्वात्व्यादयश्च। पा० ७।१।४९। इति त्वीभावः। पीत्वा। पानं कृत्वा (सोमस्य) अन्नादिमहौषधिरसस्य (वावृधे) प्रवृद्धो बभूव ॥