0 बार पढ़ा गया
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
सोम रस के सेवन का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (शृङ्गवृषः) हे तेज की वृष्टि करनेवाले [शूर पुरुष] के (नपात्) न गिरानेवाले [राजन् !] (ते) तेरा (यः) जो (प्रणपात्) अतिशय करके न गिरानेवाला (कुण्डपाय्यः) रक्षा करनेवाले [सोमरस] पीने का व्यवहार है। (अस्मिन्) उसमें (मनः) मन को (नि) निरन्तर (आ दध्रे) मैं धारण करता हूँ ॥७॥
भावार्थभाषाः - जो राजा शूर वीर लोगों का उत्साह देनेवाला और सोमयज्ञ करके अन्न आदि से प्रजा की रक्षा करे, विद्वान् जन उस राजा के उत्तम कामों से प्रसन्न होवें ॥७॥
टिप्पणी: ७−(यः) (ते) तव (शृङ्गवृषः) शृणातेर्ह्रस्वश्च। उ० १।१२६। शॄ हिंसायाम्-गन्, नुडागमः+वृषु सेचने-क्विप्। शृङ्गाणि ज्वलतो नाम-निघ० १।१७। शृङ्गस्य तेजसो वर्षकस्य शूरस्य (नपात्) हे न पातयितः। रक्षक (शृङ्गवृषो नपात्) सुबामन्त्रिते पराङ्गवत् स्वरे। पा० २।१।२। इति षष्ठ्यन्तस्य शृङ्गवृट्शब्दस्य पराङ्गवद् भावेनामन्त्रितानुप्रवेशात् समुदायस्याष्टमिकं सर्वानुदात्तत्वम् (प्रणपात्) प्रकर्षेण न पातयिता रक्षिता (कुण्डपाय्यः) कुडि रक्षणे-अच्। क्रतौ कुण्डपाय्यसंचाय्यौ। पा० ३।१।१३०। कुण्ड+पा पाने-यत्, युगागमः। कुण्डो रक्षकः सोमः पातव्यो यस्मिन् स व्यवहारः। क्रतुः कर्मनाम-निघ० २।१ (नि) नितराम् (अस्मिन्) कुण्डपाय्ये व्यवहारे (आ दध्रे) बहुलं छन्दसि। पा० ७।१।८। इति रुडागमः। अहमादधे। समन्ताद् दधामि धारयामि ॥
