वांछित मन्त्र चुनें
देवता: इन्द्रः ऋषि: गोतमः छन्द: जगती स्वर: सूक्त-२५

अधि॒ द्वयो॑रदधा उ॒क्थ्यं वचो॑ य॒तस्रु॑चा मिथु॒ना या स॑प॒र्यतः॑। असं॑यत्तो व्र॒ते ते॑ क्षेति॒ पुष्य॑ति भ॒द्रा श॒क्तिर्यज॑मानाय सुन्व॒ते ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अधि । द्वयो: । अदधा: । उक्थ्यम् । वच: । यतऽस्रुचा। मिथुना । या । सपर्यत: ॥ असम्ऽयत्त: । व्रते । ते । क्षेति । पुष्यति । भद्रा । शक्ति: । यजमानाय । सुन्वते ॥२५.३॥

अथर्ववेद » काण्ड:20» सूक्त:25» पर्यायः:0» मन्त्र:3


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

विद्वानों के कर्तव्य का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - [हे विद्वान् !] (द्वयोः अधि) उन दोनों के ऊपर (उक्थ्यम्) बड़ाई के योग्य (वचः) वचन को (अदधाः) तूने धारण किया है, (या) जो (यतस्रुचा) चमचा [भोजन साधन] लिये हुए (मिथुना) दोनों मिलनसार स्त्री-पुरुष (सपर्यतः) सेवा करते हैं। वह [स्त्री वा पुरुष] (ते) तेरे (व्रते) नियम में (असंयत्तः) बे रोक [स्वतन्त्र] होकर (क्षेति) रहता है और, (पुष्यति) पुष्ट होता है, (भद्रा) कल्याण करनेहारी (शक्तिः) शक्ति (यजमानाय) यजमान [सत्कार, संगति और दान करनेहारे] (सुन्वते) ऐश्वर्यवान् पुरुष के लिये [होती है] ॥३॥
भावार्थभाषाः - सब स्त्री-पुरुष विद्वानों के उपदेश और मार्ग पर चलकर स्वाधीनता के साथ भोजन आदि से आप सुख पाते और सबको सुख देते हैं ॥३॥
टिप्पणी: ३−(अधि) उपरि (द्वयोः) स्त्रीपुरुषोः (अदधाः) धारितवानसि (उक्थ्यम्) कथनीयं स्तुत्यम् (वचः) वचनम् (यतस्रुचा) यमु उपरमे-क्त। चिक् च। उ० २।६२। स्रु गतौ-चिक्। यता नियताः स्रुचः चमसा भोजनसाधनानि याभ्यां तौ (मिथुना) क्षुधिपिशिमिथिभ्यः कित्। उ० ३।। मिथृ मेथृ संगमे वधे मेधायां च-उनन्, कित्। मिलितौ स्त्रीपुरुषौ (या) यौ (सपर्यतः) सपर पूजायाम्-कण्ड्वादित्वाद् यक्। सपर्यतिः परिचरणकर्मा-निघ० ३।। परिचरतः। सेवेते (असंयत्तः)। नञ्+सम्+यती प्रयत्ने-क्त। अनायत्तः। अवशीभूतः। स्वतन्त्रः (व्रते) नियमे (ते) तव (क्षेति) क्षि निवासगत्योः विकरणस्य लुक्। क्षियति। निवसति (पुष्यति) पुष्टो भवति (भद्रा) कल्याणी (शक्तिः) समर्थता (यजमानाय) पूजासंगतिदानशीलाय (सुन्वते) षु ऐश्वर्ये-शतृ, स्वादित्वं छान्दसम्। ऐश्वर्यवते ॥