वांछित मन्त्र चुनें
197 बार पढ़ा गया

य॒ज्ञप॑ति॒मृष॑यः॒ एन॑साहु॒र्निर्भ॑क्तं प्र॒जा अ॑नुत॒प्यमा॑नम्। म॑थ॒व्या॑न्त्स्तो॒कानप॒ यान्र॒राध॒ सं न॒ष्टेभिः॑ सृजतु वि॒श्वक॑र्मा ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

यज्ञऽपतिम् । ऋषय: । एनसा । आहु: । नि:ऽभक्तम् । प्रऽजा: । अनुऽतप्यमानम् । मथव्यान् । स्तोकान् । अप । यान् । रराध । सम् । न: । तेभि: । सृजतु । विश्वऽकर्मा ॥३५.२॥

अथर्ववेद » काण्ड:2» सूक्त:35» पर्यायः:0» मन्त्र:2


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

पाप के त्याग से सुखलाभ है, इसका उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (ऋषयः) सूक्ष्मदर्शी ऋषिः (प्रजाः) मनुष्यादि प्रजाओं पर (अनुतप्यमानम्) अनुताप [अनुकम्पा] करनेवाले (यज्ञपतिम्) उत्तम कर्मों के रक्षक पुरुष को (एनसा) पाप से (निर्भक्तम्) पृथक् किया हुआ (आहुः) बताते हैं। उसने (यान्) जिन (मथव्यान्) मथने योग्य (स्तोकान्) प्रसन्न करनेवाले, सूक्ष्म विषयों को (अप) आनन्द से (रराध) सिद्ध किया है (विश्वकर्मा) संसार का रचनेवाला परमेश्वर (तेभिः=तैः) उन [सूक्ष्म विषयों] के साथ (नः) हमें (सं सृजतु) संयुक्त करे ॥२॥
भावार्थभाषाः - ऋषि लोग उस पुरुषार्थी पुरुष को निष्पाप और पुण्यात्मा मानते हैं, जो सब जीवों पर दया और उपकार करता है, वही धर्मात्मा, आप्तपुरुष, सत्य सिद्धान्तों को साक्षात् करके आनन्द से संसार में प्रकाशित करता है। (विश्वकर्मा) परमेश्वर उन अटल वैदिक धर्मों को हम सबके हृदय में स्थापित करे, जिससे हम पुरुषार्थपूर्वक सदा आनन्द भोगें ॥२॥
टिप्पणी: टिप्पणी–(अनुतप्यमानम्) के स्थान पर [अनु तप्यमानम्] दो पद और (मथव्यान्) के स्थान पर [मधव्यान्] पद सायणभाष्य में हैं ॥ २–यज्ञपतिम्। शुभकर्मरक्षकम्। ऋषयः। अ० २।६।१। मन्त्रार्थद्रष्टारः। सूक्ष्मदर्शिनः। एनसा। अ० २।१०।८। पापेन। अपराधेन। आहुः। ब्रूञ् कथने–लट् ब्रुवन्ति। निर्भक्तम्। भज सेवायाम्, विभागे–क्त। पृथक् कृतम्। वियुक्तम्। प्रजाः। ईश्वरसृष्टीः। अनुतप्यमानम्। अनुतापं पश्चात्तापं कुर्वन्तम्। मथव्यान्। मथ विलोडने–तव्यत्, छान्दसं रूपम्। मथितव्यान्। अन्वेषणीयान्। स्तोकान्। ष्टुच प्रसादे दीप्तौ–घञ्। प्रसन्नकरान्, दीप्यमानान् सूक्ष्मविषयान्। बिन्दून्। अप। आनन्दे–यथा। अपचितिः=पूजा, अपदानम्=प्रशस्यकर्म। रराध। राध संसिद्धौ–लिट्। साधितवान् पूरितवान्। नः। अस्मान्। तैः। स्तोकैः। संसृजतु। संयोजयतु। विश्वकर्मा। सर्वरचयिता। अन्यद् गतम् ॥