वांछित मन्त्र चुनें
173 बार पढ़ा गया

प्र॑मु॒ञ्चन्तो॒ भुव॑नस्य॒ रेतो॑ गा॒तुं ध॑त्त॒ यज॑मानाय देवाः। उ॒पाकृ॑तं शशमा॒नं यदस्था॑त्प्रि॒यम्दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथः॑ ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

प्रऽमुञ्चन्त: । भुवनस्‍य । रेत: । गातुम् । धत्त । यजमानाय । देवा: । उपऽआकृतम् । शशमानम् । यत् । अस्थात् । प्रियम् । देवानाम् । अपि । एतु । पाथ: ॥३४.२॥

अथर्ववेद » काण्ड:2» सूक्त:34» पर्यायः:0» मन्त्र:2


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

बन्ध से मुक्ति के लिये उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (देवाः) हे विद्वान् महात्माओं ! (भुवनस्य) संसार के (रेतः) बीज [वृद्धिसामर्थ्य] का (प्रमुञ्चन्तः) दान करते हुए तुम, [यजमानाय) पूजनीय कर्म करनेवाले पुरुष को (गातुम्) मार्ग (धत्त) दान करो, (यत्) जो (शशमानम्) उछलकर प्राप्त होता हुआ (उपाकृतम्) समीप लाया गया (पाथः) रक्षासाधन अन्नादि (देवानाम्) विद्वानों का (प्रियम्) प्रिय [हितकारक] (अस्थात्) स्थित हुआ है, [वह हमें] (अपि) अवश्य (एतु) प्राप्त होवे ॥२॥
भावार्थभाषाः - विद्वान् महात्मा लोग वेद द्वारा संसार की वृद्धि और स्थिति का कारण विचारकर सबको सत्य मार्ग का उपदेश करें, जिससे मनुष्य ईश्वरकृत रक्षासाधन, ज्ञान, खान-पान आदि पदार्थों का [जो सबको सब जगह सुलभ हैं] यथावत् प्राप्तकर, दुःखों से मुक्त होकर आनन्द भोगें ॥२॥
टिप्पणी: २–प्रमुञ्चन्तः। प्रपूर्वकात् मुच दाने–शतृ। प्रमुञ्चन्तः। प्रयच्छन्तः। भुवनस्य। अ० २।१।३। संसारस्य। रेतः। अ० २।२८।५। बीजम्। वृद्धिसामर्थ्यम्। गातुम्। कमिमनिजनिगाभायाहिभ्यश्च। उ० १।७३। इति गाङ् गतौ–तु। गाते गच्छति येन। मार्गम्। धत्त। यूयं दत्त। यजमानाय। म० १। उपकर्त्रे। देवाः। हे विद्वांसः। उपाकृतम्। उप+आङ्+कृ–क्त। समीप आनीतम्। शशमानम्। शश प्लुतगतौ–चानश्। उत्प्लुत्य गमनशीलम्। यत्। पाथः। अस्थात्। तिष्ठति स्म। प्रियम्। अ० २।२८।५। हितकरम्। देवानाम्। विदुषाम्। एतु। अस्मान् प्राप्नोतु। पाथः। अन्ने च। उ० ४।२०५। इति पा रक्षणे–असुन्, धुट् च। रक्षासाधनम्। अन्नम् ॥