सं सं स्र॑वन्तु प॒शवः॒ समश्वाः॒ समु॒ पूरु॑षाः। सं धा॒न्य॑स्य॒ या स्फा॒तिः सं॑स्रा॒व्ये॑ण ह॒विषा॑ जुहोमि ॥
पद पाठ
सम् । सम् । स्रवन्तु । पशव: । सम् । अश्वा: । सम् । ऊं इति । पुरुषा: । सम् । धान्यस्य । या । स्फाति: । सम्ऽस्राव्येण । हविषा । जुहोमि ॥२६.३॥
अथर्ववेद » काण्ड:2» सूक्त:26» पर्यायः:0» मन्त्र:3
0 बार पढ़ा गया
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
मेल करने का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (पशवः) गौ आदि (सम्) मिलकर, (अश्वाः) घोड़े (सम्) मिलकर, (उ) और (पूरुषाः) सब पुरुष (सम् सम्) मिल-मिलकर (स्रवन्तु) चलें। और (या) जो (धान्यस्य) धान्य [अन्न] की (स्फातिः) बढ़ती है, [वह भी] (सम्=सम् स्रवतु) मिलकर चले। (संस्राव्येण) कोमलता से युक्त (हविषा) भक्ति वा अन्न के साथ [उन सबको] (जुहोमि) मैं ग्रहण करूँ ॥३॥
भावार्थभाषाः - सब उपकारी गौ, अश्व आदि पशु और मनुष्य नियम के साथ मिलकर रहें और प्रयत्नपूर्वक पुष्कल जीविका प्राप्त करें और प्रधान पुरुष उनके शिक्षादान और भरण-पोषण की यथोचित सुधि रक्खे ॥३॥
टिप्पणी: ३–सम्। सम्यक्। यथाविधि। समेत्य। स्रवन्तु। गच्छन्तु पशवः। गवादयः। अश्वाः। अ० १।१६।४। घोटाः। पूरुषाः। अ० १।१६।४। मनुष्याः। धान्यस्य। दधातेर्यन्नुट् च। उ० ५।४८। इति डुधाञ् धारणपोषणयोः–यत् नुट् च। अन्नस्य। स्फातिः। अ० २।२५।३। समृद्धिः। संस्राव्येण हविषा जुहोमि। अ० १।१५।१। आर्द्रीभावयुक्तेन भक्त्या अन्नेन वा स्वीकरोमि ॥
