यानि॑ च॒कार॒ भुव॑नस्य॒ यस्पतिः॑ प्र॒जाप॑तिर्मात॒रिश्वा॑ प्र॒जाभ्यः॑। प्र॒दिशो॒ यानि॑ वस॒ते दिश॑श्च॒ तानि॑ मे॒ वर्मा॑णि बहु॒लानि॑ सन्तु ॥
पद पाठ
यानि। चकार। भुवनस्य। यः। पतिः। प्रजाऽपतिः। मातरिश्वा। प्रऽजाभ्यः। प्रऽदिशः। यानि। वसते। दिशः। च तानि। मे। वर्माणि। बहुलानि। सन्तु ॥२०.२॥
अथर्ववेद » काण्ड:19» सूक्त:20» पर्यायः:0» मन्त्र:2
0 बार पढ़ा गया
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
रक्षा के प्रयत्न का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (भुवनस्य) संसार का (यः) जो (पतिः) पति [परमात्मा] है, [उस] (प्रजापतिः) प्रज्ञापति, (मातरिश्वा) आकाश में व्यापक [परमात्मा] ने (प्रजाभ्यः) प्रजाओं के लिये (यानि) जिन [रक्षासाधनों] को (चकार) बनाया है। और (यानि) जो (प्रदिशः) दिशाओं (च) और (दिशः) मध्य दिशाओं को (वसते) ढकते हैं [रक्षित करते हैं], (तानि) वे (वर्माणि) कवच [रक्षासाधन] (मे) मेरे लिये (बहुलानि) बहुत से (सन्तु) होवें ॥२॥
भावार्थभाषाः - जगत्पालक परमेश्वर ने मनुष्य के लिये सब दिशाओं में रक्षा के साधन उपस्थित किये हैं, मनुष्य प्रयत्नपूर्वक उन्हें प्राप्त करके सुखी होवे ॥२॥
टिप्पणी: २−(यानि) वर्माणि। रक्षासाधनानि (चकार) रचितवान् (भुवनस्य) संसारस्य (यः) (पतिः) स्वामी (प्रजापतिः) प्रजापालकः (मातरिश्वा) टुओश्वि गतिवृद्ध्योः-कनिन्। मातरि आकाशे श्वयति व्याप्नोतीति परमात्मा (प्रज्ञाभ्यः) (प्रदिशः) प्राच्यादिदिशाः (यानि) वर्माणि (वसते) आच्छादयन्ति। रक्षन्ति (दिशः) मध्यवर्तिनीर्दिशाः (च) (तानि) (मे) मह्यम् (वर्माणि) कवचानि। रक्षासाधनानि (बहुलानि) प्रभूतानि (सन्तु) भवन्तु ॥
