वांछित मन्त्र चुनें

विश्वा॑मित्र॒जम॑दग्ने॒ वसि॑ष्ठ॒ भर॑द्वाज॒ गोत॑म॒ वाम॑देव। श॒र्दिर्नो॒अत्रि॑रग्रभी॒न्नमो॑भिः॒ सुसं॑शासः॒ पित॑रो मृ॒डता॑ नः ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

विश्वामित्र । जमत्ऽअग्ने । वसिष्ठ । भरत्ऽवाज । गोतम । वामऽदेव । शर्दि: । न: । अत्रि: । अग्रभीत् । नम:ऽभि: । सुऽसंशास: । पितर: । मृडत । न: ॥३.१६॥

अथर्ववेद » काण्ड:18» सूक्त:3» पर्यायः:0» मन्त्र:16


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

पितरों के कर्तव्य का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (विश्वामित्र) हे सबकेमित्र ! (जमदग्ने) हे अग्नि के प्रकाश करनेवाले ! [शिल्प और यज्ञ में] (वसिष्ठ)हे अत्यन्त श्रेष्ठ ! (भरद्वाज) हे विज्ञान बल के धारण करनेवाले ! (गोतम) हेअतिशय स्तुति करनेवाले वा विद्या की कामना करनेवाले ! (वामदेव) हे श्रेष्ठव्यवहारवाले ! [यह तुम सब] (सुसंशासः) उत्तम रीति से सर्वथा शासन करनेवाले (पितरः) पितरो ! [रक्षक महात्माओ] (नः) हमें (मृडत) सुखी करो, (शर्दिः) विजयी (अत्रिः) प्राप्तियोग्य ज्ञानी पुरुष ने (नमोभिः) अन्नों के साथ (नः) हमें (अग्रभीत्) ग्रहण किया है ॥१६॥
भावार्थभाषाः - शूर वीर ज्ञानीमहात्मा लोग ही अन्न आदि से वृद्धि करके सब जीवों को सुख पहुँचावें॥१६॥
टिप्पणी: १६−(विश्वामित्र) हे सर्वमित्र (जमदग्ने) हे अग्निप्रकाशक (वसिष्ठ)वसु-ईष्ठन्। हे अतिशयेन श्रेष्ठ (भरद्वाज) हे विज्ञानधारक (गोतम) अ० ४।२९।६।गो-तमप्। गौः स्तोतृनाम-निघ० ३।१६। अतिशयेन स्तोता। यद्वा गौर्वाङ्नाम-निघ०१।११। गो+तमु काङ्क्षायाम्-पचाद्यच्। हे विद्याभिलाषिन् (वामदेव) हेप्रशस्यव्यवहारकुशल (शर्दिः) सर्वधातुभ्य इन्। उ० ४।११८।शृधु शब्दकुत्सायाम्, उन्दने प्रसहने च-इन् धस्य दः। शर्धोबलम्-निघ० २।९। प्रसोढा। अभिभवा। विजेता (अत्रिः) म० १५। प्राप्तियोग्यो विद्वान् (अग्रभीत्) अग्रहीत्। गृहीतवान् (नमोभिः) अन्नैः (सुसंशासः) सु+सम्+शासु अनुशिष्टौ-विट्। सुष्ठु सम्यक् शासकाः (पितरः) (मृडत) सुखयत (नः) अस्मान् ॥