द॒ण्डंहस्ता॑दा॒ददा॑नो ग॒तासोः॑ स॒ह श्रोत्रे॑ण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न। अत्रै॒व त्वमि॒हव॒यं सु॒वीरा॒ विश्वा॒ मृधो॑ अ॒भिमा॑तीर्जयेम ॥
पद पाठ
दण्डम् । हस्तात् । आऽददान: । गतऽअसो: । सह । श्रोत्रेण । वर्चसा । बलेन । अत्र । एव । त्वम् । इह । वयम् । सुऽवीरा: । विश्वा: । मृध: । अभिऽमाती: । जयेम ॥२.५९॥
अथर्ववेद » काण्ड:18» सूक्त:2» पर्यायः:0» मन्त्र:59
0 बार पढ़ा गया
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
सुकर्म करने का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (गतासोः) प्राण छोड़ेहुए [मृतकसमान निरुत्साही] पुरुष के (हस्तात्) हाथ से (श्रोत्रेण) [अपने]श्रवण सामर्थ्य [विद्याबल], (वर्चसा) तेज और (बलेन सह) बल के साथ (दण्डम्) दण्ड [शासन पद] को (आददानः) लेता हुआ (त्वम्) तू (अत्र एव) यहाँ पर और (वयम्) हम (इह)यहाँ पर (सुवीराः) बेड़े वीरोंवाले होकर (विश्वाः) सब (मृधः) संग्रामों और (अभिमातीः) अभिमानी शत्रुओं को (जयेम) जीतें ॥५९॥
भावार्थभाषाः - जो मनुष्य धर्म मेंनिरुत्साही हो, सब धर्मात्मा पुरुष उस दुराचारी को पदच्युत करके परास्त करें॥५९॥मन्त्र ५९ का उत्तरार्द्ध और मन्त्र ६० का पूर्वार्द्ध कुछ भेद से ऋग्वेदमें है−१०।१८।९ ॥
टिप्पणी: ५९−(दण्डम्) शासनाधिकारम् (हस्तात्) अधिकारात् (आददानः)गृह्णानः (गतासोः) विगतप्राणस्य। मृतकसदृशस्य (सह) (श्रोत्रेण) श्रवणसामर्थ्येन।विद्याबलेन (वर्चसा) तेजसा (बलेन) सामर्थ्येन (अत्र) अस्मिन् संसारे (एव) (त्वम्) (इह) (वयम्) पुरुषार्थिनः (सुवीराः) सुवीरवन्तः (विश्वाः) सर्वाः (मृधः)संग्रामान् (अभिमातीः) अभिमन्यमानान् शत्रून् (जयेम) अभिभवेम ॥
