अङ्गि॑रोभिर्य॒ज्ञियै॒रा ग॑ही॒ह यम॑ वैरू॒पैरि॒ह मा॑दयस्व। विव॑स्वन्तं हुवे॒ यःपि॒ता ते॒ऽस्मिन्ब॒र्हिष्या नि॒षद्य॑ ॥
पद पाठ
अङ्गिर:ऽभि: । यज्ञियै: । आ । गहि । इह । यम । वैरूपै: । इह । मादयस्व । विवस्वन्तम् । हुवे । य: । पिता । ते । अस्मिन् । बर्हिषि । आ । निऽसद्य ॥१.५९॥
अथर्ववेद » काण्ड:18» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:59
0 बार पढ़ा गया
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
पितरों और सन्तानों के कर्त्तव्य का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (यम) हे संयमी जन ! (अङ्गिरोभिः) महाविज्ञानी, (यज्ञियैः) पूजायोग्य पुरुषों के साथ (इह) यहाँ [समाज में] (आ गहि) तू आ, और (वैरूपैः) विविध पदार्थों के निरूपण करनेवाले वेदज्ञानों से (इह) यहाँ (मादयस्व) [हमें] तृप्त कर। (अस्मिन्) इस (बर्हिषि) उत्तमपद पर (आ) भले प्रकार (निषद्य) बैठकर (विवस्वन्तम्) प्रकाशमय परमात्मा को (हुवे)मैं बुलाता हूँ, (यः) जो (ते) तेरा (पिता) पालक है ॥५९॥
भावार्थभाषाः - जितेन्द्रिय विद्वान्पुरुष विविध विद्वानों के सत्सङ्ग से अनेक विद्याएँ प्राप्त करके वेदाभ्यासद्वारा परमात्मा का विचार करें ॥५९॥मन्त्र ५९, ६० कुछ भेद से ऋग्वेद में हैं−१०।१४।५, ४ और दोनों मन्त्र महर्षिदयानन्दकृतसंस्कारविधि अन्त्येष्टिप्रकरणमें उद्धृत हैं ॥
टिप्पणी: ५९−(अङ्गिरोभिः) महाविज्ञानिभिः (यज्ञियैः) पूजार्हैः (आ गहि)आगच्छ (इह) अस्मिन् समाजे (यम) हे संयमिन् पुरुष (वैरूपैः) अ० १५।२।१६।विरूप-अण्। विविधपदार्थानां रूपं निरूपणं येभ्यः सकाशात् तैर्वेदज्ञानैः (इह) (मादयस्व) अस्मान् तर्पयस्व (विवस्वन्तम्) प्रकाशमयं परमात्मानम् (हुवे)आह्वयामि (यः) (पिता) पालकः (ते) तव (अस्मिन्) (बर्हिषि) उत्तमे पदे (आ)समन्तात् (निषद्य) उपविश्य ॥
