वांछित मन्त्र चुनें

बर्हि॑षदः पितरऊ॒त्यर्वागि॒मा वो॑ ह॒व्या च॑कृमा जु॒षध्व॑म्। त आ ग॒ताव॑सा॒ शन्त॑मे॒नाधा॑ नः॒शं योर॑र॒पो द॑धात ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

बर्हिऽसद: । पितर: । ऊती । अर्वाक् । इमा । व: । हव्या । चकृम । जुषध्वम् । ते । आ । गत । अवसा । शम्ऽतमेन । अध । न: । शम् । यो: । अरप । दधात ॥१.५१॥

अथर्ववेद » काण्ड:18» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:51


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

पितरों और सन्तानों के कर्त्तव्य का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (बर्हिषदः) हे उत्तमपद पर बैठने हारे (पितरः) पितरो [पालनेवाले वीरो] (ऊती) रक्षा के साथ (अर्वाक्)सामने [होकर] (इमा) इन (हव्या) ग्राह्य भोजन आदि को (जुषध्वम्) सेवन करो [जिनको] (वः) तुम्हारे लिये (चकृम) हम ने बनाया है। (ते) वे तुम (शन्तमेन) अत्यन्तसुखदायक (अवसा) रक्षा के साथ (आ गत) आओ, (अध) फिर (नः) हमारे लिये (शम्) सुख, (योः) अभय और (अरपः) निर्दोष आचरण (दधात) धारण करते रहो ॥५१॥
भावार्थभाषाः - सब मनुष्य वयोवृद्ध औरविद्यावृद्ध पितरों का भली-भाँति सत्कार करें और उनसे शारीरिक, आत्मिक औरसामाजिक उन्नति की शिक्षा पावें ॥५१॥मन्त्र ५१, ५२ कुछ भेद से ऋग्वेद में हैं१०।१५।४, ६ और यजुर्वेद में भी−१९।५५, ६२ ॥
टिप्पणी: ५१−(बर्हिषदः) उत्तमपदे सदनशीलाः (पितरः) हे पालकाः शूरवीराः (ऊती) ऊत्या। रक्षया (अर्वाक्) अभिमुखं भूत्वा (इमा)पुरोगतानि (वः) युष्मभ्यम् (हव्या) ग्राह्याणि भोजनादिवस्तूनि (चकृम) वयंसंस्कृतवन्तः (ते) तादृशा) यूयम् (आगत) आगच्छत (अवसा) रक्षणेन (शन्तमेन)अतिशयसुखदायकेन (अध) पुनः (नः) अस्मभ्यम् (शम् योः) शमनं च रोगाणां यावनं चभयानाम्-निरु० ४।२१। सुखं च अभयं च (अरपः) निर्दोषाचरणम् (दधात) धारयेत ॥