वांछित मन्त्र चुनें

श्रु॒धी नो॑अग्ने॒ सद॑ने स॒धस्थे॑ यु॒क्ष्वा रथ॑म॒मृत॑स्य द्रवि॒त्नुम्। आ नो॑ वह॒ रोद॑सीदे॒वपु॑त्रे॒ माकि॑र्दे॒वाना॒मप॑ भूरि॒ह स्याः॑ ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

श्रुधि । न: । अग्ने । सदने । सधऽस्थे । युक्ष्व । रथम् । अमृतस्य । द्रवित्नुम् । आ । न: । वह । रोदसी इति । देवपुत्रे इति । देवऽपुत्रे । माकि: । देवानाम् । अप । भू: । इह । स्या: ॥१.२५॥

अथर्ववेद » काण्ड:18» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:25


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

विद्वानों के कर्त्तव्य का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (अग्ने) हे विद्वान् ! (सधस्थे) मिलकर बैठने योग्य (सदने) बैठक [समाज] में (नः) हमारी [बात] (श्रुधि)सुन−(अमृतस्य) अमृत [अमरपन, पुरुषार्थ] के (द्रवित्नुम्) वेगवाले (रथम्) रथ को (युक्ष्व) जोड़। (नः) हमारेलिये (रोदसी) भूमि और सूर्य [के समान उपकारी] (देवपुत्रे) विद्वानों को पुत्र रखनेवाले [दो प्रजाएँ अर्थात् माता-पिता] को (आवह) ला, (देवानाम्) विद्वानों के बीच (माकिः) न कभी (अप भूः) तू दूर हो, (इह)यहाँ [हम में] (स्याः) रह ॥२५॥
भावार्थभाषाः - विद्वान् लोग सभा केबीच अधिक विद्वान् पुरुष को प्रधान बनाकर व्यवस्था करें कि सब माता-पिता विज्ञानपूर्वक उत्तम सन्तान उत्पन्न करके संसार का उपकार करें और विद्वानों से आदरपूर्वक मिलते रहें ॥२५॥यह मन्त्र ऋग्वेद में है−१०।११।९ ॥
टिप्पणी: २५−(श्रुधि) शृणु (नः)अस्माकं वचः (अग्ने) हे विद्वन् (सदने) समाजे (सधस्थे) सहस्थितियोग्ये (रथम्) (अमृतस्य) अमरणस्य। (द्रवित्नुम्) स्तनिहृषिपुषिगदिमदिभ्यो णेरित्नुच्। उ० ३।२९।द्रु गतौ-इत्नुच्, अण्यन्तादपि। शीघ्रगामिनम् (आवह) आनय (नः) अस्मान् (रोदसी)भूमिसूर्यतुल्योपकारशीले (देवपुत्रे) देवा विद्वांसः पुत्रा ययोस्ते द्वेप्रजे।मातापितरौ (माकिः) न कदापि (देवानाम्) विदुषां मध्ये (अप भूः) अपगतो भव (इह)अस्मासु (स्याः) भवेः ॥