वांछित मन्त्र चुनें

रप॑द्गन्ध॒र्वीरप्या॑ च॒ योष॑णा न॒दस्य॑ ना॒दे परि॑ पातु नो॒ मनः॑। इ॒ष्टस्य॒मध्ये॒ अदि॑ति॒र्नि धा॑तु नो॒ भ्राता॑ नो ज्ये॒ष्ठः प्र॑थ॒मो वि वो॑चति ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

रपत् । गन्धर्वी: । अप्या । च । योषणा । नदस्य । नादे । परि । पातु । न: । मन: । इष्टस्य । मध्ये । अदिति: । नि । धातु । न:। भ्राता । न: । ज्येष्ठ: । प्रथम: । वि । वोचति ॥१.१९॥

अथर्ववेद » काण्ड:18» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:19


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

विद्वानों के कर्त्तव्य का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (गन्धर्वीः) विद्वानोंको धारण करनेवाली, (अप्या) सत्कर्मों में प्रसिद्ध (च) और (योषणा) सेवने योग्य [वेदवाणी] (रपत्) स्पष्ट कहती है−कि वह [वेदवाणी] (नदस्य) स्तोता [गुणज्ञ] पुरुषके (नादे) सत्कार में (नः) हमारे (मनः) मन [वा विज्ञान] की (परि) सब ओर से (पातु) रक्षा करे। (अदितिः) अखण्ड वेदवाणी (इष्टस्य) अभीष्ट सुख के (मध्ये) बीचमें (नः) हमें (नि) नित्य (धातु) रक्खे, (भ्राता) भाई [के समान हितकारी] (ज्येष्ठः) अतिश्रेष्ठ, (प्रथमः) मुख्य पुरुष (नः) हम को (वि) अनेक प्रकार (वोचति) उपदेश करे ॥१९॥
भावार्थभाषाः - वेदवाणी हमें उपदेशकरती है कि मनुष्य गुणों के जानने से अपनी रक्षा करता और अभीष्ट सुख पाता है, श्रेष्ठ विद्वान् परस्पर यही उपदेश करे ॥१९॥
टिप्पणी: १९−(रपत्) रपति। उपदिशति (गन्धर्वीः)गौः स्तोतृनाम-निघ० ३।१६। स्तोतॄणां धारयित्री (अप्या) म० ४। सत्कर्मसु भवा (च) (योषणा) युष भजने-ल्यु, टाप्। सेवनीया (नदस्य) नदः स्तोतृनाम-निघ० ३।१६।स्तोतुः। गुणज्ञस्य (नादे) नदतिरर्चतिकर्मा-निघ० ३।१४। अर्चने। सत्कारे (परि)सर्वतः (पातु) रक्षतु (नः) अस्माकम् (मनः) विज्ञानम्। अन्तःकरणम् (इष्टस्य)अभीष्टसुखस्य (मध्ये) (अदितिः) अखण्डिता वेदवाणी (नि) नित्यम् (धातु) दधातु (नः)अस्मान् (भ्राता) भ्रातेव हितकारी (नः) अस्माकम् (ज्येष्ठः) प्रशस्यतमः (प्रथमः)मुख्यः पुरुषः (वि) विविधम् (वोचति) वक्तु। उपदिशतु ॥