161 बार पढ़ा गया
प॒ञ्चभिः॒परा॑ङ् तप॒स्येक॑या॒र्वाङश॑स्तिमेषि सु॒दिने॒ बाध॑मान॒स्तवेद्वि॑ष्णो बहु॒धावी॒र्याणि। त्वं नः॑ पृणीहि प॒शुभि॑र्वि॒श्वरू॑पैः सु॒धायां॑ मा धेहि पर॒मेव्योमन् ॥
पद पाठ
पञ्चऽभि: । पराङ् । तपसि । एकया । अवाङ् । अशस्तिम् । एषि । सुऽदिने । बाधमान: । तव । इत् । विष्णो इति । बहुऽधा । वीर्याणि । त्वम् । न: । पृणीहि । पशुऽभि: । विश्वऽरूपै: । सुऽधायाम् । मा । धेहि । परमे । विऽओमन् ॥१.१७॥
अथर्ववेद » काण्ड:17» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:17
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
आयु की बढ़ती के लिये उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - [हे परमेश्वर !] (पञ्चभिः) पाँच [दिशाओं] के साथ और (एकया) एक [दिशा] के साथ [अर्थात् छह दिशाओंके साथ] (पराङ्) दूरवर्ती और (अर्वाङ्) समीपवर्ती होकर (तपसि) तू प्रतापी [ऐश्वर्यवान्] होता है, और (अशस्तिम्) अपकीर्ति को (बाधमानः) हटाता हुआ (सुदिने)अच्छे दिन [निर्मल प्रकाश] में (एषि) चलता रहता है, (विष्णो) हे विष्णु ! [सर्वव्यापक परमेश्वर] (तव इत्) तेरे ही... [मन्त्र ६] ॥१७॥
भावार्थभाषाः - परमात्मा पूर्व, दक्षिण, पश्चिम, उत्तर, नीची, ऊँची दिशाओं में उनका स्वामी होकर सब विघ्नों कोहटाकर व्याप रहा है, उसी का आश्रय लेकर तुम आगे बढ़ो ॥१७॥
टिप्पणी: १७−(पञ्चभिः)पञ्चभिर्दिग्भिः (पराङ्) दूरगतः सन् (तपसि) तप ऐश्वर्ये। ईशिषे (एकया) एकया दिशाच (अर्वाङ्) समीपवर्ती सन् (अशस्तिम्) अपकीर्त्तिम् (एषि) गच्छसि (सुदिने)नीहारमेघाद्युपद्रवरहिते दिवसे। स्वच्छप्रकाशे (बाधमानः) निवारयन्। अन्यत्पूर्ववत् ॥
