वांछित मन्त्र चुनें

नवं॒ वसा॑नःसुर॒भिः सु॒वासा॑ उ॒दागां॑ जी॒व उ॒षसो॑ विभा॒तीः। आ॒ण्डात्प॑त॒त्रीवा॑मुक्षि॒विश्व॑स्मा॒देन॑स॒स्परि॑ ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

नवम् । वसान: । सुरभि: । सुऽवासा: । उत्ऽआगाम् । जीव: । उषस: । विऽभाती: । आण्डात् । पतत्रीऽइव । अमुक्षि । विश्वस्मात् । एनस: । परि॥२.४४॥

अथर्ववेद » काण्ड:14» सूक्त:2» पर्यायः:0» मन्त्र:44


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

गृहआश्रम का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (नवम्) स्तुति को (वसानः) धारण करता हुआ, (सुरभिः) ऐश्वर्यवान् (सुवासाः) सुन्दर निवासवाला, (जीवः) जीव [जीवता हुआ] मैं (विभातीः) सुन्दर प्रकाशयुक्त (उषसः) प्रभातवेलाओंमें (उदागाम्) उदय होता रहूँ। (आण्डात्) अण्डे से (पतत्री इव) पक्षी से समान (विश्वस्मात्) सब (एनसः) कष्ट से (परि) सर्वथा (अमुक्षि) छूट जाऊँ ॥४४॥
भावार्थभाषाः - मनुष्य गृहाश्रम मेंप्रवेश करके प्रयत्न करे कि वह प्रभात के सूर्य के समान उदय होता हुआ तेजस्वी, प्रशंसित, बलवान्, धनवान्, चिरजीवी होकर सुख भोगता रहे ॥४४॥
टिप्पणी: ४४−(नवम्) णुस्तुतौ-अप्। स्तवम्। स्तुतिम् (वसानः) धारयन् (सुरभिः) अ० १२।१।२३। षुरऐश्वर्यदीप्त्योः-अभिच्। ऐश्वर्यवान् (सुवासाः) सुनिवासयुक्तः (उदागाम्) उदयंप्राप्नुयाम् (जीवः) प्राणान् धारयन् (उषसः) प्रभातवेलाः (विभातीः)विविधप्रकाशयुक्ताः (आण्डात्) स्वार्थे-अण्। अण्डात् (पतत्री) पक्षी (इव) यथा (अमुक्षि) मुक्तो भवानि (विश्वस्मात्) सर्वस्मात् (एनसः) कष्टात् (परि) पृथग्भावे ॥