वांछित मन्त्र चुनें
128 बार पढ़ा गया

सम॑स्मिंल्लो॒के समु॑ देव॒याने॒ सं स्मा॑ स॒मेतं॑ यम॒राज्ये॑षु। पू॒तौ प॒वित्रै॒रुप॒ तद्ध्व॑येथां॒ यद्य॒द्रेतो॒ अधि॑ वां संब॒भूव॑ ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सम् । अस्मिन् । लोके । सम् । ऊं इति । देवऽयाने । सम् । स्म । सम्ऽएतम् । यमऽराज्ये । पूतौ । पवित्रै: । उप । तत् । ह्वयेथाम् । यत्ऽयत् । रेत: । अधि । वाम् । सम्ऽबभूव ॥३.३॥

अथर्ववेद » काण्ड:12» सूक्त:3» पर्यायः:0» मन्त्र:3


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

परस्पर उन्नति करने का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (अस्मिन् लोके) इस लोक [संसार वा जन्म] में (सम्) मिलकर, (देवयाने) विद्वानों के मार्ग में (उ) ही (सम्) मिलकर और (यमराज्येषु) न्यायाधीश [परमात्मा] के राज्यों [राज्यनियमों] में (सम् स्म) अवश्य मिलकर (समेतम्) तुम दोनों साथ-साथ चलो। (पवित्रैः) पवित्र कर्मों से (पूतौ) पवित्र तुम दोनों (तत्) उस [बल] को (उप ह्वयेथाम्) आदर से बुलाओ, (यद्यत्) जो-जो (रेतः) वीर्य [बल] (वाम् अधि) तुम दोनों में अधिकारपूर्वक (संबभूव) उत्पन्न हुआ है ॥३॥
भावार्थभाषाः - स्त्री-पुरुषों को चाहिये कि संसार के बीच विद्वानों के मार्ग से परमात्मा के नियमों पर चल कर धार्मिक व्यवहार से दोनों मिलकर उस सामर्थ्य का प्रकाश करें, जिस को उन्होंने ब्रह्मचर्य आदि से पाया है ॥३॥
टिप्पणी: ३−(सम्) संगत्य (अस्मिन्) वर्तमाने (लोके) संसारे जन्मनि वा (सम्) (उ) एव (देवयाने) विदुषां मार्गे (सम्) (स्म) अवश्यम् (समेतम्) सम्+आङ्+इतम्। युवां संगतौ भवतम् (यमराज्येषु) न्यायाधीशस्य परमेश्वरस्य राज्यनियमेषु (पूतौ) शुद्धौ (पवित्रैः) शुद्धकर्मभिः (तत्) रेतः (उप ह्वयेथाम्) आह्वयतम् (यद्यत्) (रेतः) वीर्यं सामर्थ्यम् (अधि) अधिकृत्य (वाम्) युवाम् (संबभूव) उत्पन्नो बभूव ॥