वांछित मन्त्र चुनें

संक॑सुको॒ विक॑सुको निरृ॒थो यश्च॑ निस्व॒रः। ते ते॒ यक्ष्मं॒ सवे॑दसो दू॒राद्दू॒रम॑नीनशन् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सम्ऽकसुक: । विऽकसुक: । नि:ऽऋथ: । य: । च । निऽस्वर: । ते । ते । यक्ष्मम् । सऽवेदस: । दूरात् । दूरम् । अनीनशन् ॥२.१४॥

अथर्ववेद » काण्ड:12» सूक्त:2» पर्यायः:0» मन्त्र:14


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

राजा और प्रजा के कर्तव्य का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (यः) जो पुरुष (संकसुकः) यथावत् शासक, [जो] (विकसुकः) विशेष करके शासक, [जो] (निर्ऋथः) निरन्तर ज्ञानवान् (च) और [जो] (निस्वरः) सदा उपदेश करनेवाला है। (ते) उन सब (सवेदसः) समान लाभ पहुँचानेवाले पुरुषों ने (ते) तेरे (यक्ष्मम्) राजरोग को (दूरात् दूरम्) दूर से दूर (अनीनशन्) नाश कर दिया है ॥१४॥
भावार्थभाषाः - जिस राज्य में अनेक प्रकार के पुरुषार्थी विद्वान् रहते हैं, वहाँ पर लोग कष्ट में नहीं पड़ते ॥१४॥
टिप्पणी: १४−(संकसुकः) म० ११। सम्यक् शासकः (विकसुकः) म० ११। विशेषेण शासकः (निर्ऋथः) अर्तेनिरि उ० २।८। निर्+ऋ गतौ−थक्। निरन्तरज्ञानवान् (यः) पुरुषः (च) (निस्वरः) नित्योपदेशकः (ते) पूर्वोक्ताः (ते) तव (यक्ष्मम्) राजरोगम् (सवेदसः) विद्लृ लाभे−डसुन्। समानानि वेदांसि लाभा येभ्यस्ते। समानलाभप्रापकाः (दूरात्) (दूरम्) (अनीनशन्) अ० १।२४।२। नाशितवन्तः ॥