वांछित मन्त्र चुनें

बभ्रे॒ रक्षः॑ स॒मद॒मा व॑पै॒भ्योऽब्रा॑ह्मणा यत॒मे त्वो॑प॒सीदा॑न्। पु॑री॒षिणः॒ प्रथ॑मानाः पु॒रस्ता॑दार्षे॒यास्ते॒ मा रि॑षन्प्राशि॒तारः॑ ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

बभ्रे । रक्ष: । सऽमदम् । आ । वप । एभ्य: । अब्राह्मणा: । यतमे । त्वा । उपऽसीदान् । पुरीषिण: । प्रथमाना: । पुरस्तात् । आर्षेया: । ते । मा । रिषन् । प्रऽअशितार: ॥१.३२॥

अथर्ववेद » काण्ड:11» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:32


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

ब्रह्मज्ञान से उन्नति का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (बभ्रे) हे पोषक ! [अन्नरूप परमात्मन्] (रक्षः) विघ्न और (समदम्) लड़ाई (एभ्यः) उनके लिये (आ वपः) फैला दे, (यतमे) जो (अब्राह्मणाः) अब्राह्मण [अब्रह्मज्ञानी] (त्वा) तुझको (उपसीदान्) प्राप्त होवें। (पुरीषिणः) पूर्ति रखनेवाले, (पुरस्तात्) आगे-आगे (प्रथमानाः) फैलते हुए, (आर्षेयाः) ऋषियों में विख्यात (ते) तेरे (प्राशितारः) भोग करनेवाले पुरुष (मा रिषन्) न दुःखी होवें ॥३२॥
भावार्थभाषाः - जैसे कुपथ्यभोजी प्राणी रोगी हो जाते हैं, वैसे ही नास्तिक पाखण्डी लोग क्लेश पाते हैं और जैसे सुपथ्यभोजी तृप्त होकर बली होते हैं, वैसे ही ऋषि-मुनि परमात्मा की आज्ञा पालने में आनन्द पाते हैं ॥३२॥इस मन्त्र के पूर्वार्द्ध का मिलान पूर्वार्द्ध-म० २६ से और उत्तरार्द्ध-म० २५ से करो ॥
टिप्पणी: ३२−(बभ्रे) म० ३१। हे पोषक (रक्षः) रक्ष्यते यस्मात्। विघ्नम् (समदम्) सम्+अद भक्षणे-क्विप्। यद्वा सम्+मदी हर्षे-क्विप्, समो मलोपः समत्सु संग्रामनाम-निघ० २।१७। समदः समदो वात्तेः सम्मदो वा मदतेः-निरु० ९।१७। युद्धम् (आ वप) प्रक्षिप (एभ्यः) वक्ष्यमाणेभ्यः (अब्राह्मणः) अब्रह्मज्ञानिनः (पुरीषिणः) शृपॄभ्यां किच्च। उ० ४।२७। पॄ पालनपूरणयोः-ईषन्, कित्, णिनि। पुरीषमुदकनाम-निघ० १।१२। पुरीषं पृणातेः पूरयतेर्वा-निरु० २।२२। पूर्तियुक्ताः (प्रथमानाः) विस्तीर्यमाणाः (पुरस्तात्) अग्रे (आर्षेयाः) म० १६। ऋषिषु विख्याताः (ते) तव (मा रिषन्) मा हिंसन्ताम् (प्राशितारः) प्रकर्षेण भोक्तारः ॥