वांछित मन्त्र चुनें

स॒हस्र॑पृष्ठः श॒तधा॑रो॒ अक्षि॑तो ब्रह्मौद॒नो दे॑व॒यानः॑ स्व॒र्गः। अ॒मूंस्त॒ आ द॑धामि प्र॒जया॑ रेषयैनान्बलिहा॒राय॑ मृडता॒न्मह्य॑मे॒व ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सहस्रऽपृष्ठ: । शतऽधार: । अक्षित: । ब्रह्मऽओदन: । देवऽयान: । स्व:ऽग: । अमून् । ते । आ । दधामि । प्रऽजया । रेषय । एनान् । बलिऽहाराय । मृडतात् । मह्यम् । एव ॥१.२०॥

अथर्ववेद » काण्ड:11» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:20


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

ब्रह्मज्ञान से उन्नति का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (सहस्रपृष्ठः) सहस्रों स्तोत्रवाला (शतधारः) बहुविध जगत् का धारण करनेवाला, (अक्षितः) क्षयरहित, (देवयानः) विद्वानों से पाने योग्य, (स्वर्गः) आनन्द पहुँचानेवाला, (ब्रह्मौदनः) ब्रह्म-ओदन [वेदज्ञान, अन्न वा धन का बरसानेवाला, तू परमात्मा है]। (अमून्) उन [वैरियों] को (ते) तुझे (आ दधामि) सौंपता हूँ, (एनान्) इन [शत्रुओं] को (प्रजया) [उनकी] प्रजासहित (रेषय) नाश करा, (मह्यम्) मुझे (बलिहाराय) सेवा विधि स्वीकार करने के लिये (एव) ही (मृडतात्) सुख दे ॥२०॥
भावार्थभाषाः - मनुष्य परमात्मा के दिव्य गुणों को अनेक प्रकार साक्षात् करके अपने दोषों को उनकी प्रजासहित, अर्थात् दोषों से उत्पन्न दोषों सहित, विचारपूर्वक नाश करके संसार की सेवा करे ॥२०॥
टिप्पणी: २०−(सहस्रपृष्ठः) बहुस्तोत्रयुक्तः (शतधारः) शतं बहुविधं जगद् धरतीति यः (अक्षितः) अक्षीणः (ब्रह्मौदनः) म० १। ब्रह्मणो वेदज्ञानस्यान्नस्य धनस्य वा सेचको वर्षकः परमात्मा (देवयानः) विद्वद्भिः प्राप्यः (स्वर्गः) सुखस्य गमयिता प्रापकः (अमून्) शत्रून् (ते) तुभ्यम् (आ दधामि) समर्पयामि (प्रजया) सन्तानेन सह (रेषय) हिंसय (एनान्) अरीन् (बलिहाराय) हृञ् स्वीकरणे-घञ्। बलेः सेवाविधेः स्वीकरणाय (मृडतात्) सुखं देहि (मह्यम्) उपासकाय (एव) निश्चयेन ॥