वांछित मन्त्र चुनें

एमा अ॑गुर्यो॒षितः॒ शुम्भ॑माना॒ उत्ति॑ष्ठ नारि त॒वसं॑ रभस्व। सु॒पत्नी॒ पत्या॑ प्र॒जया॑ प्र॒जाव॒त्या त्वा॑गन्य॒ज्ञः प्रति॑ कु॒म्भं गृ॑भाय ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

आ । इमा: । अगु: । योषित: । शुम्भमाना: । उत् । तिष्ठ । नारि । तवसम् । रभस्व । सुऽपत्नी । पत्या । प्रऽजया । प्रजाऽवती । आ । त्वा । अगन् । यज्ञ: । प्रति । कुम्भम् । गृभाय ॥१.१४॥

अथर्ववेद » काण्ड:11» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:14


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

ब्रह्मज्ञान से उन्नति का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (इमाः) ये सब (शुम्भमानाः) शुभगुणोंवाली (योषितः) सेवायोग्य स्त्रियाँ (आ अगुः) आई हैं, (नारि) हे शक्तिमती स्त्री। (उत् तिष्ठ) खड़ी हो, (तवसम्) बलयुक्त व्यवहार को (रभस्व) आरम्भ कर। (पत्या) [श्रेष्ठ] पति के साथ (सुपत्नी) श्रेष्ठ पत्नी, (प्रजया) [उत्तम] सन्तान के साथ (प्रजावती) उत्तम सन्तानवाली [तू है], (यज्ञः) श्रेष्ठ व्यवहार (त्वा) तुझको (आ अगन्) प्राप्त हुआ है, तू (कुम्भम्) भूमि को पूरण करनेवाले [शुभ व्यवहार] को (प्रति गृभाय) स्वीकार कर ॥१४॥
भावार्थभाषाः - जिस गुणवती स्त्री को गुणवती स्त्रियाँ प्रधाना बनावें, वह अपने गुणी पति और सन्तानों के साथ आनन्द करती हुई सबको सुखी रक्खे ॥१४॥
टिप्पणी: १४−(आ अगुः) आगमन् (इमाः) (योषितः) अ० १।१७।१। सेव्याः स्त्रियः (शुम्भमानाः) शोभनगुणवत्यः (उत्तिष्ठ) उत्थिता भव (नारि) म० १३। हे शक्तिमति स्त्रि (तवसम्) तवस्-अर्शआद्यच्। तवो बलनाम-निघ० २।९। बलयुक्तं व्यवहारम् (रभस्व) आरम्भितं कुरु (सुपत्नी) पत्नीनां श्रेष्ठतमा (पत्या) श्रेष्ठसन्तानेन सह (प्रजावती) उत्तमसन्तानयुक्ता (त्वा) त्वाम् (आ अगन्) प्रापत् (यज्ञः) श्रेष्ठव्यवहारः (कुम्भम्) अ० १।६।४। कु+उम्भ पूरणे-अच्, शकन्ध्वादिरूपम्। कुं भूमिमुम्भति पूरयति यस्तं श्रेष्ठव्यवहारम् (प्रतिगृभाय) प्रतिगृहाण। स्वीकुरु ॥