वांछित मन्त्र चुनें

परे॑हि नारि॒ पुन॒रेहि॑ क्षि॒प्रम॒पां त्वा॑ गो॒ष्ठोऽध्य॑रुक्ष॒द्भरा॑य। तासां॑ गृह्णीताद्यत॒मा य॒ज्ञिया॒ अस॑न्वि॒भाज्य॑ धी॒रीत॑रा जहीतात् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

परा । इहि । नारि । पुन: । आ । इहि । क्षिप्रम् । अपाम् । त्वा । गोऽस्थ: । अधि । अरुक्षत् । भराय । तासाम् । गृह्णीतात् । यतमा: । यज्ञिया: । असन् । विऽभाज्य । धीरी । इतरा: । जहीतात् ॥१.१३॥

अथर्ववेद » काण्ड:11» सूक्त:1» पर्यायः:0» मन्त्र:13


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

ब्रह्मज्ञान से उन्नति का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (नारि) हे नरों की शक्तिवाली स्त्री ! तू (परा) पराक्रम के साथ (इहि) चल, (पुनः) अवश्य (क्षिप्रम्) शीघ्र (आ इहि) आ (अपाम्) विद्या में व्याप्त स्त्रियों के (गोष्ठः) समाज ने (भराय) पोषण के लिये (त्वा) तुझे (अधि अरुक्षत्) ऊपर चढ़ाया है। (तासाम्) उन [स्त्रियों] में (यतमाः) जो-जो (यज्ञियाः) पूजायोग्य [स्त्रियाँ] (असन्) होवें, [उन्हें] (गृह्णीतात्) ग्रहण कर और (धीरी) बुद्धिमती तू (इतराः) दूसरी [स्त्रियों] को (विभाज्य) अलग करके (जहीतात्) छोड़ दे ॥१३॥
भावार्थभाषाः - सब स्त्रियाँ विदुषी समाज बनाकर अधिक गुणवती स्त्री को अपनी प्रधाना बनावें, और प्रधाना की सम्मति से विदुषी स्त्रियों को चुनकर कार्य्यकर्त्री सभा स्थापित करें ॥१३॥
टिप्पणी: १३−(परा) पराक्रमेण (इहि) गच्छ (नारि) अ० १।११।१। नर-अञ्, ङीन्। नराणामियं शक्तिमती स्त्री तत्सम्बुद्धौ-दयानन्दभाष्ये, यजु० ५।२६। (पुनः) अवधारणे (एहि) आगच्छ (क्षिप्रम्) शीघ्रम् (अपाम्) व्याप्तविद्यानां स्त्रीणाम्-दयानन्दभाष्ये, यजु० १०।७। (त्वा) त्वाम् (गोष्ठः) गावोऽनेका वाचस्तिष्ठन्त्यत्र। गोष्ठी। समाजः (अधि अरुक्षत्) रुह बीजजन्मनि प्रादुर्भावे च-लुङ्। आरूढवान् (भराय) पोषणाय (तासाम्) स्त्रीणाम् (गृह्णीतात्) गृहाण। स्वीकुरु (यतमाः) बह्वीषु याः (यज्ञियाः) पूजार्हाः (असन्) लेटि रूपम्। भवेयुः (विभाज्य) विविच्य (धीरी) धीमती (इतराः) अन्याः (जहीतात्) ओहाक् त्यागे। जहीहि। परित्यज ॥