172 बार पढ़ा गया
श॒तं कं॒साः श॒तं दो॒ग्धारः॑ श॒तं गो॒प्तारो॒ अधि॑ पृ॒ष्ठे अ॑स्याः। ये दे॒वास्तस्यां॑ प्रा॒णन्ति॑ ते व॒शां वि॑दुरेक॒धा ॥
पद पाठ
शतम् । कंसा: । शतम् । दोग्धार: । शतम् । गोप्तार: । अधि । पृष्ठे । अस्या: । ये । देवा: । तस्याम् । प्राणन्ति । ते । वशाम् । विदु: । एकऽधा ॥१०.५॥
अथर्ववेद » काण्ड:10» सूक्त:10» पर्यायः:0» मन्त्र:5
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
ईश्वर शक्ति की महिमा का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (शतम्) सौ [बहुत से] (कंसाः) कामना करनेवाले, (शतम्) सौ (दोग्धारः) दोहनेवाले, (शतम्) सौ (गोप्तारः) रक्षा करनेवाले [पुरुष] (अस्याः) इस [शक्ति] की (पृष्ठे) पीठ पर [सहारे में] (अधि) अधिकारपूर्वक हैं। और (ये) जो (देवाः) विद्वान् लोग (तस्याम्) उस [शक्ति] में (प्राणन्ति) जीवन करते हैं, (ते) वे लोग (वशाम्) वशा [कामनायोग्य परमेश्वरशक्ति] को (एकधा) एक प्रकार से [सत्य रीति से] (विदुः) जानते हैं ॥५॥
भावार्थभाषाः - जो-जो पुरुष कामना करके खोज लगाते हुए परमेश्वर की शक्ति का आश्रय लेकर पुरुषार्थ से जीवन करते हैं, वे ही उस के सत्य ज्ञान को प्राप्त होते हैं ॥५॥
टिप्पणी: ५−(शतम्) शतं बहुनाम-निघ० ३।१ (कंसाः) वृतॄवदिवचिवसिहनिकमिकषिभ्यः सः। उ० ३।६२। कमु कान्तौ-स प्रत्ययः। कामयमानाः (दोग्धारः) प्रपूरयितारः। अन्वेष्टारः (गोप्तारः) रक्षितारः (अधि) अधिकारपूर्वकं (पृष्ठे) आश्रये (अस्याः) वशायाः (ये) देवाः विद्वांसः (तस्याम्) वशायाम् (प्राणन्ति) प्रकर्षेण जीवन्ति (ते) (वशाम्) म० २। कमनीयां परमात्मशक्तिम् (विदुः) जानन्ति (एकधा) एकप्रकारेण। सत्यरीत्या ॥
