186 बार पढ़ा गया
वेदा॒हं स॒प्त प्र॒वतः॑ स॒प्त वे॑द परा॒वतः॑। शिरो॑ य॒ज्ञस्या॒हं वे॑द॒ सोमं॑ चास्यां विचक्ष॒णम् ॥
पद पाठ
वेद । अहम् । सप्त । प्रऽवत: । सप्त । वेद । पराऽवत: । शिर: । यज्ञस्य । अहम् । वेद । सोमम् । च । अस्याम् । विऽचक्षणम् ॥१०.३॥
अथर्ववेद » काण्ड:10» सूक्त:10» पर्यायः:0» मन्त्र:3
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
ईश्वर शक्ति की महिमा का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (अहम्) मैं (सप्त) सात [मन्त्र २] (प्रवतः) उत्तम गतिवाले [लोकों] को (वेद) जानता हूँ, (सप्त) सात [मन्त्र २] (परावतः) दूर गतिवाले [लोकों] को (वेद) जानता हूँ। (अहम्) मैं (यज्ञस्य) यज्ञ [श्रेष्ठ कर्म] के (शिरः) शिर [प्रधान अपने आत्मा] को (च) और (अस्याम्) इस [कमनीय शक्ति मन्त्र २] में वर्तमान (विचक्षणम्) विविध द्रष्टा [महापण्डित] (सोमम्) सर्वप्रेरक [परमात्मा] को (वेद) जानता हूँ ॥३॥
भावार्थभाषाः - जब मनुष्य अपने शरीर के चौदह भुवन और अपने आत्मा की विचित्र गति को जान लेता है, वह परमेश्वर को और उसकी शक्ति को जानने में समर्थ होता है−मन्त्र २ देखो ॥३॥
टिप्पणी: ३−(वेद) जानामि (अहम्) उपासकः (सोमम्) सोमः सूर्यः प्रसवनात्, सोम आत्माप्येतस्मादेव-निरु० १४।१२। सर्वोत्पादकं सर्वप्रेरकं वा परमात्मानम् (च) (अस्याम्) वशायाम्। कमनीयायां शक्तौ वर्तमानम् (विचक्षणम्) विविधद्रष्टारम्। अन्यत् पूर्ववत्−म० २ ॥
