वांछित मन्त्र चुनें
देवता: वशा ऋषि: कश्यपः छन्द: अनुष्टुप् स्वर: वशागौ सूक्त

सं हि सोमे॒नाग॑त॒ समु॒ सर्वे॑ण प॒द्वता॑। व॒शा स॑मु॒द्रमध्य॑ष्ठाद्गन्ध॒र्वैः क॒लिभिः॑ स॒ह ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सम् । हि । सोमेन । अगत । सम् । ऊं इति । सर्वेण । पत्ऽवता । वशा । समुद्रम् । अधि । अस्थात् । गन्धर्वै: । कलिऽभि: । सह ॥१०.१३॥

अथर्ववेद » काण्ड:10» सूक्त:10» पर्यायः:0» मन्त्र:13


0 बार पढ़ा गया

पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

ईश्वर शक्ति की महिमा का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (वशा) वशा [कामनायोग्य परमेश्वरशक्ति] (हि) ही (सोमेन) ऐश्वर्य के साथ (उ) और (सर्वेण) प्रत्येक (पद्वता) पाँववाले [चलते-फिरते पुरुषार्थी] के साथ (सम् सम् अगत्) निरन्तर संयुक्त हुई है, और (गन्धर्वैः) पृथिवी धारण करनेवाले और (कलिभिः सह) गणना करनेवाले [गुणों] के साथ (समुद्रम्) अन्तरिक्ष की (अधि अस्थात्) अधिष्ठात्री हुई है ॥१३॥
भावार्थभाषाः - प्रत्येक पुरुषार्थी जीव अपने पुरुषार्थ के अनुसार ईश्वरशक्ति से फल पाता है ॥१३॥
टिप्पणी: १३−(हि) निश्चयेन (सोमेन) ऐश्वर्येण (सम् सम् अगत्) अभ्यासे भूयांसमर्थं मन्यन्ते-निरु० १०।४२। समो गम्यृच्छिप्रच्छि०। पा–० १।३।२९। आत्मनेपदम्। मन्त्रे घसह्वरणश०। पा० २।४।८०। च्लेर्लुक्। अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनाम०। पा० ६।४।३७। अनुनासिकलोपः। निरन्तरं संगतवती (उ) च (सर्वेण) प्रत्येकेन (पद्वता) पदयुक्तेन। गतिशीलेन (वशा) म० २। (समुद्रम्) अन्तरिक्षम् (अध्यष्ठात्) अधिकृतवती (गन्धर्वैः) अ० २।१।२। पृथिवीधारकैर्गुणैः (कलिभिः) सर्वधातुभ्य इन्। उ० ४।११८। कल गतौ संख्याने च। गणकैर्गुणैः (सह) ॥