Go To Mantra
Viewed 1070 times

आ सं॒यत॑मिन्द्र णः स्व॒स्तिं श॑त्रु॒तूर्या॑य बृह॒तीममृ॑ध्राम्। यया॒ दासा॒न्यार्या॑णि वृ॒त्रा करो॑ वज्रिन्त्सु॒तुका॒ नाहु॑षाणि ॥१०॥

English Transliteration

ā saṁyatam indra ṇaḥ svastiṁ śatrutūryāya bṛhatīm amṛdhrām | yayā dāsāny āryāṇi vṛtrā karo vajrin sutukā nāhuṣāṇi ||

Mantra Audio
Pad Path

आ। स॒म्ऽयत॑म्। इ॒न्द्र॒। नः॒। स्व॒स्तिम्। श॒त्रु॒ऽतूर्या॑य। बृ॒ह॒तीम्। अमृ॑ध्राम्। यया॑। दासा॑नि। आर्या॑णि। वृ॒त्रा। करः॑। व॒ज्रि॒न्। सु॒ऽतुका॑। नाहु॑षाणि ॥१०॥

Rigveda » Mandal:6» Sukta:22» Mantra:10 | Ashtak:4» Adhyay:6» Varga:14» Mantra:5 | Mandal:6» Anuvak:2» Mantra:10


SWAMI DAYANAND SARSWATI

फिर उसी विषय को कहते हैं ॥

Word-Meaning: - हे (वज्रिन्) शस्त्र और अस्त्र के धारण करनेवाले (इन्द्र) अत्यन्त ऐश्वर्य के करनेवाले ! आप (यया) जिससे (दासानि) शूद्र के कुलों को (आर्याणि) द्विजकुल और (सुतुका) उत्तम प्रकार बढ़नेवाले (नाहुषाणि) मनुष्यसम्बन्धी (वृत्रा) धनों को (आ) सब प्रकार (करः) करती हैं उस (अमृध्राम्) नहीं हिंसा करनेवाली (बृहतीम्) बड़ी सेना को (शत्रुतूर्याय) शत्रुओं के नाश के लिये करिये और उससे (नः) हम लोगों के लिये (संयतम्) किया है संयम जिसके निमित्त उस (स्वस्तिम्) सुख को करिये ॥१०॥
Connotation: - हे राजन् ! आप सत्यविद्या के दान और उपदेश से शूद्र के कुल में उत्पन्न हुओं को भी द्विज करिये और सब प्रकार से ऐश्वर्य को प्राप्त कराय तथा शत्रुओं का निवारण करके सुख की वृद्धि कीजिये ॥१०॥

HARISHARAN SIDDHANTALANKAR

संयतं स्वस्तिम् [संयम का शुभ मार्ग ]

Word-Meaning: - [१] हे (इन्द्र) = सब शक्तिशाली कार्यों को करनेवाले प्रभो! आप (नः) = हमारे लिए (वृत्र तूर्याय) = ज्ञान की आवरणभूत वासनाओं के विनाश के लिए (बृहतीम्) = वृद्धि की कारणभूत (अमृध्राम्) = हिंसारहित (संयतं स्वस्तिम्) = संयमरूप कल्याण के मार्ग को (आ करः) = सर्वथा करिये हम संयत शुभ जीवनवाले होकर वासनाओं से दूर रहें। [२] आप उस संयमवृत्ति को हमारे लिये करिये कि (यथा) = जिससे (दासानि) = कर्मरहित लोगों को (आर्याणि) = कर्मयुक्त [ऋ गतौ] (करः) = दीजिये और हे (वज्रिन्) = वज्रहस्त प्रभो ! (नाहुषाणि) = मनुष्य सम्बन्धी (वृत्रा) = ज्ञान की आवरणभूत वासनाओं को (सुतुका) = अच्छी प्रकार [पूर्णतया] हिंसायुक्त करिये, अर्थात् वासनाओं का सम्यक् विनाश करके ज्ञान को दीप्त करिये।
Connotation: - भावार्थ—प्रभु कृपा से हम संयम के शुभ मार्ग पर चलते हुए वासनाओं से दूर रहें। कर्महीनता को परे फेंक कर्मशील बनें। वृत्र का पूर्ण विनाश करने में समर्थ हों ।

SWAMI DAYANAND SARSWATI

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

Anvay:

हे वज्रिन्निन्द्र ! त्वं यया दासान्यार्याणि सुतुका नाहुषाणि वृत्राऽऽकरस्ताममृध्रां बृहतीं सेनां शत्रुतूर्याय कुर्यास्तया नः संयतं स्वस्तिं कुर्याः ॥१०॥

Word-Meaning: - (आ) समन्तात् (संयतम्) कृतसंयमम् (इन्द्र) परमैश्वर्यकारक (नः) अस्मभ्यम् (स्वस्तिम्) सुखम् (शत्रुतूर्याय) शत्रूणां हिंसनाय (बृहतीम्) महतीम् (अमृध्राम्) अहिंसिकाम् (यया) (दासानि) दासकुलानि (आर्याणि) द्विजकुलानि (वृत्रा) धनानि (करः) करोति (वज्रिन्) शस्त्रास्त्रभृत् (सुतुका) सुष्ठु वर्धकानि (नाहुषाणि) मनुष्यसम्बन्धीनि ॥१०॥
Connotation: - हे राजंस्त्वं सत्यविद्यादानोपदेशाभ्यां शूद्रकुलोत्पन्नानपि द्विजान् कुर्याः सर्वत ऐश्वर्यं प्रापय्य शत्रून्निवार्य सुखं वर्धय ॥१०॥

DR. TULSI RAM

Word-Meaning: - Indra, lord of adamantine will and power, ruler of the world, bring in that wide ranging and inviolable peace and well being in a state of constant vigilance and dynamism to win over enmity and opposition by which darkness and ignorance can be replaced by light and knowledge and the lower and average orders of society can be raised to higher state of enlightenment and action.

ACHARYA DHARMA DEVA VIDYA MARTANDA

The same subject of what a king should do-is continued.

Anvay:

O king ! you are the wielder of the powerful arms and missiles. (Adopt or pursue) the policy by which you convert the men belonging to the Shudra class into the higher classes of the twice-born (Brahmanas, Kshatriyas or Vaishyas) and make (transform) all wealth belonging to men as means for good advancement. Use that big arms which does not unjustly cause harm to any one, (and) use (it) only for the destruction of the foes and by that create happiness for us with self-control.

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - O king ! convert those who are born in the Shudra families, into the classes of the twice-born, make the people prosperous and by driving away enemies, increase happiness.

MATA SAVITA JOSHI

N/A

Word-Meaning: - N/A
Connotation: - हे राजा ! सत्य विद्या दान व उपदेश याद्वारे शूद्र कुळात उत्पन्न झालेल्यांनाही द्विज कर व सर्व प्रकारचे ऐश्वर्य प्राप्त करून शत्रूंचे निवारण करून सुखाची वृद्धी कर. ॥ १० ॥